عزیز آریانفر، پژوهشگر ارشد و تاریخنگار معروف تاجیکتبار افغانستانی، از زیر چاپ رفتن، کتاب «تاجیک ها: دیرینترین باشندگان آسیای میانه» خبر داده است.
آریانفر در باره این کتاب نوشته است: «بیگمان، تحقق چنین کار سترگی، جز با همدلی و حمایت اهل فرهنگ و معرفت میسر نمیگردد. مساعدتهای مالی این نیکاندیشان، نهتنها پشتوانهیی استوار برای پیشبرد این پروژهٔ علمی و فرهنگی را فراهم ساخت، بلکه جلوهیی روشن از احساس مسوولیت در قبال تاریخ و هویت مشترک نیز به شمار میرود.»
آقای آریانفر نوشته است: کتاب «تاجیکها: دیرین ترین باشندگان آسیای میانه» نوشته گروهی از دانشمندان روسی و تاجیکستانی است که زیر نظر: اکادمیسین (پژوهشمند) تیشکُف، رییس پژوهشکده اتنولوژی و انتروپولوژی پژوهشگاه علوم روسیه نوشته شده است.
آریانفر افزوده که پژوهشگاه علوم روسیه، پژوهشکده اتنولوژی و انتروپولوژی روسیه، پژوهشکده تاریخ، باستان شناسی و اتنوگرافی روسیه، و پژوهشکده تاریخ، باستان شناسی و اتنوگرافی«دانش» پژوهشگاه ملی علوم تاجیکستان کتاب یاد شده را مورد بررسی و تایید قرار دادهاند و از سوی انتشارات علوم در مسکو در سال ۲۰۲۱ به چاپ رسیده است.
به گفته آریانفر، این اثر، کار بنیادی تعمیمدهی مواد تاریخی، اتنوگرافی (تبارنگاری)، دموگرافی (مردم نگاری)، انتروپولوژی (انسان شناسی) و دیگر علوم مربوطه در باره تاجیکها است که در گذشته و در سال های پسین به چاپ رسیده است. در کتاب از آثار چاپ شده در روسیه و تاجیکستان و همینگونه آثار چاپ شده در سایر کشورها بهره گرفته شده است. کتاب در بردارنده دانستنی های موثق و معتبر در باره خاستگاه تاجیک ها است.
آقای آریانفر تصریح کرده که نویسندگان تصویری از پراکندگی جمعیت تاجیکها را بر پایه منابع آماری موجود، از جمله تازهترین سرشماری فدراسیون روسیه، تهیه کردهاند. دادههای سالهای مختلف، که دورههای تاریخی گوناگون را مشخص میکنند (از جمله مطالب تصویری که به عنوان منبع اطلاعاتی زنده و ارزشمندی عمل میکنند)، از سازمانهای علمی روسی و تاجیکی گرفته شده است.
او افزوده که«این کتاب در بردارنده اطلاعات موثقی در باره ریشههای مردم تاجیک، پراکندگی، شیوه زندگی، مشاغل اصلی، مسکن، پوشاک، رژیم غذایی، آیینها، آداب و رسوم، جشنها و فرهنگ عامه آنها است. توجه ویژهیی به مطالعه دیاسپورای تاجیک در کشورهای مختلف از جمله افغانستان شده است. چنین چکیدهیی از دادههای تبارنگاری، انسانشناسی و تاریخی در باره تاجیک ها در گذشته هرگز انجام نشده است. کتاب برای تبارشناسان، انسانشناسان، تاریخ نویسان و عموم خوانندگان در نظر گرفته شده است.»
کتاب یاد شده در دو جلد و ۱۰۰۵ صفحه از زبان روسی به زبان فارسی ترجمه شده است.
این اثر مهم تاریخی در حالی ترجمه و آماده نشر شده که اخیراً در افغانستان مسایل هویتی و قومی بیش از هر زمان دیگری با حساسیت و شدت مطرح شده و اقوام مختلف ساکن در کشور هر کدام به پیشینههای تاریخی سکونت شان در افغانستان و منطقه پرداختهاند.
تاجیکان یکی از اقوام بزرگ ساکن در افغانستان به شمار میروند. براساس آمارهای غیررسمی که از سوی نهادهای فرهنگی تاجیکان نشر شده، قوم تاجیک بین ۴۰ تا ۵۰ درصد جمعیت افغانستان را تشکیل میدهد. اکنون طالبان به عنوان یک گروه پشتونی حاکمیت سیاسی را بدست گرفته و اقوام دیگر از جمله تاجیکها را از ساختار قدرت حذف کرده است. رویکردی که تاجیکها را بیشتر به سوی بازنگری نقش شان در سیاست و فرهنگ افغانستان و منطقه کشانده است. امری که در آن پژوهشهای تاریخی در مورد پیشینه زیستبوم و نقش تاجیکان در قدرت و سیاست و فرهنگ، حایز اهمیت دانسته میشود.
