خبرگزاری ایراف در گزارشی در مورد روابط تجارتی ایران و افغانستان تحت کنترل طالبان، گفته که افغانستان، با سهم ۳۴ درصدی، پس از عراق، به دومین مقصد صادراتی ایران مبدل شده و پنجمین مقصد صادراتی بزرگ در صدور کالاهای غیرنفتی است.
در این گزارش به سفر اخیر امیرخان متقی وزیر خارجه طالبان به ولایت هرات اشاره شده و گفته شده که این سفر نشاندهنده اهمیت روابط تجارتی میان ایران و افغانستان است.
در این گزارش آمده است: «بر اساس آمارهای منتشر شده در مارس ۲۰۲۶، تجارت بین ایران و افغانستان با رشد ۴۰ درصدی نسبت به سال قبل مواجه شده و حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال جاری خورشیدی(۱۴۰۴) به حدود ۵ میلیارد دلار رسیده است.»
گزارش با استناد به آمار گمرک ایران، افزوده که در هشت ماهه نخست سال ۱۴۰۴ خورشیدی (از حوت ۱۴۰۳ تا عقرب ۱۴۰۴) ایران ۱.۶۶ میلیارد دالر کالاهای غیرنفتی به افغانستان صادر کرده که با این رقم، افغانستان به پنجمین مقصد بزرگ صادرات غیرنفتی ایران تبدیل شده است .
به نقل از مقامهای محلی طالبان در هرات آمده که حجم حمل کالا از مرزها از ۵ هزار تن در ماه به بیش از ۹۰ هزار تن رسیده است.
خبرگزاری ایراف، افزایش حمل و نقل کالا از طریق ریل بین افغانستان و ایران را «انقلاب در حملونقل ریلی» عنوان کرده و نوشته است: «بر اساس گزارش شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران، مبادلات ریلی بین دو کشور ۱۷ برابر افزایش یافته و از مرز ۶۵۰ هزار تن عبور کرده است. پیشبینی میشود این رقم تا پایان سال به ۷۵۰ هزار تن برسد و هدفگذاری برای سال آینده ۲ میلیون تن تعیین شده است.»
طبق این گزارش، افزایش مبادلات ریلی باعث کاهش قیمت تمام شد فرآوردههای نفتی در افغانستان شده و قیمت هر تن از فرآوردههای نفتی از حدود ۱۴۰۰ دالر به ۹۳۵ دالر در هر تن کاهش یافته است.
خبرگزاری ایراف باز بودن مرز میان ایران و افغانستان در شرایط جنگی را، نشانه «عمق روابط اقتصادی و اولویتبندی منافع اقتصادی توسط دو طرف» توصیف کرده است.
در این گزارش گفته شده که با توجه به بسته شدن مرز میان افغانستان و پاکستان، هرات حایز «اهمیت ژئواکونومیک» شده است.
در این گزارش سفر امیر خان متقی به هرات در چارچوب «رقابت منطقهای برای نفوذ در افغانستان» ارزیابی شده و با اشاره به تنشهای اخیر میان طالبان و پاکستان تاکید شده که مسیر ایران به «شریان اصلی حیاتی اقتصاد افغانستان تبدیل شده است.»
ایراف در این گزارش به نقل از مقامهای ایرانی نوشته که برای سال جاری خورشیدی صادرات ۲ میلیون تن کالا به افغانستان از طریق ترانزیت ریلی و صادرات کالا به ارزش پنج میلیارد دالر به افغانستان هدف گذاری شده است.
گزارش با اشاره به هدفگذاریهای انجام شده، نتیجه گرفته که «روابط تجاری ایران و افغانستان وارد فاز جدیدی از همکاریهای استراتژیک شده است.»
برغم این خوشبینیها، اما ناظران میگویند که دورنمای روابط تجاری ایران و طالبان چندان روشن نیست، زیرا دو طرف نگاه ابزاری به این روابط دارند و افزایش حجم تجارت بیش از آنکه نشاندهنده یک روند طبیعی رشد تجاری دو طرفه باشد، معلول شرایط خاص سیاسی و امنیتی در افغانستان و ایران است. به اعتقاد ناظران در شرایط کنونی از یک طرف طالبان به دلیل تنش با پاکستان نیاز به تجارت با ایران دارند و از جانب ایران نیز فشارهای ناشی از جنگ و اخلال در روند طبیعی صادرات کالا باعث شده که این کشور به جانب افغانستان رو بیاورد. شرایطی که ناپایدار دانسته میشود.
گفتنی است که باوجود روابط گسترده میان طالبان و ایران، در هر دو طرف رابطه حلقات قدرتمندی وجود دارند که مخالف دوام و گسترش این روابط هستند. این عامل دیگری است که از درون روابط را متزلزل میکند و ارتقای آن را به سطح استراتژیک با موانع جدی روبرو میکند.
