برخی از رسانهها به نقل از دانشجویان دانشگاههای دولتی و خصوصی در کندهار گزارش دادهاند که محتسبان اداره موسوم به امر به معروف طالبان، دهها دانشجو را بخاطر کوتاه کردن ریش از شرکت در امتحان محروم کردهاند. رویکردی که«ترک فرض برای سنت» خوانده میشود.
دانشجویان در کندهار گفتهاند که با آغاز امتحانات سمستر/ترم بهاری، اقدامات احتسابی طالبان در زمینه بررسی ظاهر دانشجویان، موجب اخلال روند آموزش و افزایش فشارها شده است.
آنان افزودهاند که در صورت عدم رعایت مقررات مربوط به ریش، دانشجویان از شرکت در امتحان منع میشوند و در برخی موارد طالبان آنان را برای بررسی بیشتر با خود میبرند.
یکی از دانشجویان به تلویزیون افغانستان اینترنشنال گفته است: «ما در حال سپری کردن امتحان هستیم اما ناگهان محتسبان میآیند و برخی دانشجویان را از صنف بیرون میکنند. برای آنها مهم نیست که یک دانشجو چند ماه زحمت کشیده یا از دست دادن امتحان چه تاثیری بر آیندهاش دارد.»
دانشجویان افزودهاند که شماری از دانشجویان به همین دلیل از امتحانات محروم شدهاند و مجبور شدهاند برخی مضامین را دوباره امتحان بدهند یا با مشکلات آموزشی روبهرو شوند.
دانشجوی دیگری گفته است: «این موضوع فقط به زمان امتحانات محدود نیست. محتسبان پیش از امتحانات به دانشگاه میآمدند، درسها را متوقف میکردند و سخنرانیهای طولانی انجام میدادند. گاهی یک ساعت یا بیشتر از وقت درسی تلف میشد.»
مسوولان دانشگاههای خصوصی نیز در کندهار گفتهاند که نسبت به این وضعیت نگراناند. آنان گفتهاند که محدودیتهای شدید باعث کاهش حضور دانشجویان و دلسردی برخی از ادامه تحصیل شده است.
در نظام اعتقادی طالبان گذاشتن ریش انبوه، به معنای پیروی از سنت پیامبر اسلام است. این گروه تاکیدی خاصی بر گذاشتن ریش انبوه دارد و محتسبانش کارکنان ادارههای حکومتی را مجبور به گذاشتن ریش میکنند و در صورت کوتاه کردن ریش، کارکنان با مجازات مواجه میشوند.
در همین حال، مقامهای طالبان به فرضیت فراگیری علم معترفاند. هرچند این گروه زنان و دختران را از آموزش رسمی منع کرده و به اصطلاح فرضیت علم را براساس جنسیت افراد «جیرهبندی» کردهاند اما در کل با استناد به حدیثی از پیامبر اسلام میگویند که علم بر هر مومن و مسلمان فرض است.
با توجه به این امر، آگاهان امور دینی میگویند که محروم کردن دانشجویان از امتحان به معنای اجبار به ترک فرض برای سنت است.
این در حالی است که براساس آموزههای دینی، برای مسلمانان ادای فرض مقدم بر سنت است و هرگاه لازم باشد که از میان فرض و سنت یکی ترک شود، سنت برای فرض ترک میشود، نه بر عکس.
علمای دینی مستقل و غیروابسته به طالبان میگویند که برداشت این گروه از دین یک برداشت انحرافی و تحت تاثیر نوعی جهالت منبعث از زندگی و سنتهای قبایلی است که تاکید بر اجرای سختگیرانه آن موجب بدنامی دین و عقبماندگی شدید جامعه میشود.
