دیانت افغانستان، پاکستان و هند، آمیختهای از حنفیت، سلفیت و تصوف است
روایت دینی کنونی در افغانستان، پاکستان و هند که ظاهراً لباس فقهی حَنفیّت و کلامی ماتریدی را در خود دارد، در واقع از یکطرف با سلفیت و از جانب دیگر با تصوف در آمیخته است.
از منظر تاریخی، اسلام در اوایل قرن پنجم هجری در زمان غزنویان از بلخ و بخارا و سمرقند وارد هند گردید و در قرن دوازدهم با نسخهی جدیدی که آمیختهای از حنفیت، سلفیت و تصوف بود توسط شاه ولی الله دهلوی تجدید گردید و در دو قرن گذشته بهسراسر شِبه قاره تا افغانستان امروز گسترش یافت.
پیش از شاه ولی الله دهلوی، زبان مسلمانان در شبه قاره فارسی بود و از طریق آموزههای اخلاقی تصوف و عرفان اسلامی با پیروان ادیان بودایی، مسیحی، هندی و زرتشتی آمیزش و همدیگرپذیری داشتند.
زمانیکه محمد اکبر، مقتدرترین پادشاه مغول در قرن هفدهم میلادی خواست از مجموع ادیان اسلام، مسیحیت، بودایی، هندوییزم و زرتشتی یک دینِ واحد تشکیل کند، شمار زیادی از علما و عامهی مردم از شیخ احمد سرهندی که بهعنوان یگانه مرجع دینی مسلمانان شناخته میشد، خواستند تا در برابر محمد اکبر فتوای جهاد دهد و او را تکفیر کند اما شیخ احمد بهجای اصدار فتوا، نامههایی به رجال حکومت و اقشار متخلف اجتماعی بهشمول خانوادهی پادشاه نوشت و آنها را از پیروی محمد اکبر برحذر داشت.
شیخ احمد سرهندی، در حالیکه یک قرن پیش از شاه ولی الله دهلوی در هند میزیست پیش از اینکه یک فقیه و کلامی باشد، یک صوفی و عارف وارسته بود.
شاه ولی الله دهلوی زمانیکه بهشهرت رسید و به بزرگترین مرجع دینی مسلمانان در هند تبدیل شد و شاگردانش سلسلهی مدارس دینی را در شهرهای مختلف هند بازگشایی کردند و از طریق ارسال نامههایی به قندهار، احمدشاه ابدالی را تشویق کرد تا بههدف حمایت از مسلمانان به هند حمله کند، فراتر از مرجعیت دینی به مرجع سیاسی مسلمانان نیز تبدیل شد و شاگردانش در سطح مدارس دینی، ضمن درس و تدریس، راه سیاست را نیز در پیش گرفتند.
شاه ولی الله دهلوی با وجود اینکه همزمان با محمد بن عبدالوهاب در مدینه منوره نزد شیخ محمد طاهر مدنی درس خوانده بود و هردو سلفی بودند اما با توجه به حاکمیت رویکرد دینی متصوفانه با فقه حنفی در فضای هند، مسیر سلفیت را در چارچوب/پوشش فقه حنفی و تصوف حاکم بر شبه قاره در پیش گرفت و پس از ایشان، این مسیر با فرود و فرازی ادامه پیدا کرد تا آنکه یک قرن بعد (۱۸۶۷م) از سوی شاگردانش مدرسه دیوبند تأسیس گردید و سلسلهی زنجیرهیی مدارس دیوبند تا پاکستان و افغانستان امروزی گسترش یافت.
از همینجاست که در طول سه و نیم قرن گذشته، به ویژه پس از تأسیس مدرسه دیوبند تا امروز شاهد کدام فقیه معتبر یا کلامی بزرگ در سطح مدارس دیوبند نبودیم که مذهب حنفی یا کلام ماتریدی را تجدید نموده باشد. در مدارس دیوبندی، انورشاه کشمیری را بزرگترین فقیه پس از شمس الأیمه سرخسی و رشید احمد گنگوهی را ابوحنیفه کوچک (چهوتا ابوحنیفه) مینامند اما از هیچیکی از این دو، اثر فقهی معتبری در فقه حنفی وجود ندارد.
بنا براین و با توجه به ظاهرگرایی حاکم بر فضای مدارس و رویکردهای فقهی مشابه بهسلفیت و نوعی آمیزش با تصوف در سطح مدارس دینی وابسته به مکتب دیوبند، میتوانیم گفت: روایت مذهبی کنونی در افغانستان، پاکستان و هند نسخهی جدیدی از حنفیتِ آمیخته با سلفیت و تصوف است.
طالبان در کشاکش تهران و اسلامآباد؛ ملا یعقوب به ایران اطمینان امنیتی داد
رسانههای ایران گزارش دادهاند که ملا محمد یعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، در دیداری که در مسکو با معاون سیاست خارجی و امنیت بینالملل دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران داشته به او اطمینان داده که از افغانستان تهدیدی علیه ایران متوجه نخواهد بود.
به گزارش پایگاه خبری-تحلیلی ایراف، این مقام ایرانی در دیدار با ملا یعقوب، امریکا و اسراییل را دشمنان مشترک منطقه خوانده و بر ضرورت تصمیمگیری مستقل کشورهای منطقه در حوزه امنیت تأکید کرده است.
در این دیدار ملا یعقوب به معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران گفته است: «خاک، آسمان و مرز افغانستان منشا تهدید علیه جمهوری اسلامی ایران نبوده و نخواهد بود و ما این موضوع را در جنگ اخیر ثابت کردیم.»
به گزارش ایراف، وزیر دفاع طالبان در این دیدار همچنین خواستار توسعه مناسبات تهران و کابل و تقویت تبادل هیأتهای دو کشور شده است.
این در حالی است که چند روز پیش سخنگوی طالبان اعلام کرد که این گروه در جنگ میان امریکا و ایران، بیطرف میباشد. موضعی که به اعتقاد ناظران موجب ناراحتی و نارضایتی تهران شده است.
اعلام موضع بیطرفی، به باور آگاهان امور چیزی نیست که تهران از طالبان انتظار داشت. جمهوری اسلامی ایران از طالبان انتظار داشت که براساس اصول اعتقادی و مشترکات همسایگی در جنگ با امریکا جانب ایران را بگیرد.
معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در حالی در دیدار با وزیر دفاع طالبان، از اسراییل به عنوان دشمن مشترک یاد کرده که مقامهای پاکستان بارها طالبان را متهم به همدستی با اسراییل در جنگ با پاکستان کردهاند.
چند روز پیش رانا ثناالله مشاور ارشد پیشین نخست وزیر پاکستان و عضو سنای این کشور، گفت که هند و اسراییل به گونه مشترک با طالبان افغانستان کار میکنند و نیروهای ضد پاکستانی را آموزش میدهند.
با توجه به موارد بالا، میتوان گفت که طالبان در کنار سایر کشکمشها، میان تهران و اسلامآباد نیز در کشمکش قرار دارند. در حالی که تهران این گروه را به مخاصمت با اسراییل فرا میخواند، اسلامآباد معتقد است که طالبان در واقع نیروی نیابتی اسراییل است. روشن نیست که طالبان در این کشمکشها کدام جانب را خواهند گرفت.
نیویارکتایمز: میانجیگری چین بین طالبان و پاکستان شکست خورد
روزنامه نیویورکتایمز، در گزارشی نوشته که سه ماه پس از اعلام «جنگ آشکار» پاکستان علیه طالبان، طرفین تمایلی به پایان جنگ ندارند و مذاکرات میان طالبان و پاکستان در ارومچی چین نیز شکست خورده است.
هر چند پیشین از این یک بار معاون وزارت خارجه طالبان، شکست مذاکرات ارومچی را اعلام کرد اما بعدتر وزیر خارجه این گروه اعلام کرد که این مذاکرات ادامه دارد و آنان به نتایج آن خوشبین هستند.
به نوشته نیویارکتایمز، پاکستان در ماه مارچ با دهها حمله هوایی شهرها و زیرساختهای نظامی طالبان را هدف قرار داد و برغم کاهش شدت حملات، درگیریها همچنان بهطور منظم قربانی میگیرد.
نیویارکتایمز همچنین تأکید کرده است که بستن مرزها ضربه سنگینی بر اقتصاد افغانستان وارد کرده؛ کشوری که برای صادرات محصولات کشاورزی و واردات مواد غذایی، مصالح ساختمانی و دارو به پاکستان وابسته است.
مقامهای پاکستانی به نیویارکتایمز گفتهاند که طالبان حاضر نیست بهصورت کتبی تعهد دهد گروههای مسلح ضد پاکستان، از جمله تحریک طالبان پاکستان را مهار کند.
در مقابل، طالبان افغانستان گفتهاند که هدف بلندمدت اسلامآباد سرنگونی رژیم آنان است و همین امر مانع از دسترسی به توافق میشود.
نیویارکتایمز نتیجه گرفته است که بهرغم میانجیگری چین و فشارهای بینالمللی، چشمانداز پایان این جنگ فرسایشی همچنان مبهم است.
این در حالی است که روز گذشته نخست وزیر پاکستان بار دیگر از ادامه عملیات نظامی در افغانستان سخن گفت و طالبان افغانستان را به همکاری با هند در ضربه زدن به پاکستان متهم کرد.
فدراسیون بینالمللی حقوق بشر و ۸۲ نهاد دیگر از کشورهای اروپایی خواستند که با طالبان دیدار نکنند
فدراسیون بینالمللی حقوق بشر (FIDH) با ۸۲ سازمان حقوق بشری دیگر، در نامهای سرگشاده از کشورهای عضو اتحادیه اروپا خواستهاند که از هرگونه دیدار و تعامل با هیئتی منتسب به طالبان در بروکسل خودداری کنند.
در این نامه با اشاره به سفر احتمالی هیئت طالبان به بروکسل، تأکید شده است طالبان فاقد مشروعیت سیاسی و مردمی هستند و هیچ روند انتخاباتی یا قانون اساسی برای شکلگیری اقتدار آنان وجود نداشته است.
امضاکنندگان نامه همچنین با اشاره به وضعیت حقوق بشر در افغانستان، گفتهاند که از زمان تسلط طالبان، حقوق اساسی شهروندان بهویژه زنان و دختران بهشدت محدود شده است.
به گفته این سازمانها، محدودیتهای گسترده در آموزش، اشتغال و آزادی رفتوآمد اعمال شده و گزارشهایی از بازداشتهای خودسرانه، ناپدید شدن اجباری، شکنجه و سرکوب فعالان مدنی و رسانهای منتشر شده است.
در بخش دیگری از این نامه، به وضعیت برخی از رهبران طالبان که تحت پیگرد دیوان کیفری بینالمللی به اتهام جنایت علیه بشریت قرار دارند اشاره شده و از اتحادیه اروپا خواسته شده از هرگونه اقدامی که به عادیسازی تعامل با این گروه تعبیر شود، پرهیز کند.
این سازمانها همچنین از اتحادیه اروپا خواستهاند به جای تعامل سیاسی با طالبان، از روندهای عدالت بینالمللی حمایت کرده، بازگشت اجباری پناهجویان افغانستان را متوقف سازد و گفتوگوهای ساختارمند با جامعه مدنی افغانستان و مدافعان حقوق بشر را گسترش دهد.
در پایان این نامه هشدار داده شده است که هرگونه دیدار رسمی با طالبان میتواند بهعنوان مشروعیتبخشی ضمنی به این گروه تلقی شده و پیامدهای سیاسی و حقوقی در سطح بینالمللی به همراه داشته باشد.
در این اواخر، بحث تعامل اتحادیه اروپا با هیأتهای وابسته به طالبان در موضوع بازگرداندن مهاجران افغانستان، به یکی از موضوعات بحثبرانگیز در سیاست مهاجرتی اروپا تبدیل شده است.
این تماسها که عمدتاً با هماهنگی کمیسیون اروپا و برخی کشورهای عضو از جمله سویدن در حال پیگیری است، در چارچوب مدیریت روند اخراج و بازگشت اتباع فاقد اقامت قانونی به افغانستان مطرح شده و مقامهای اروپایی میگویند که این تماسها به معنای به رسمیت شناختن رژیم طالبان تلقی نمیشود.
با این حال، گزارشها درباره دعوت طالبان به بروکسل، با واکنشهای گسترده نهادهای حقوق بشری و رسانهای مواجه شده است.
کمیته حفاظت از خبرنگاران (CPJ) و سایر نهادهای مدافع آزادی بیان، این رویکرد را نگرانکننده دانسته و آن را در تضاد با وضعیت حقوق بشر و آزادی رسانهها در افغانستان تحت حاکمیت طالبان توصیف کردهاند؛ جایی که محدودیتهای شدید بر رسانههای مستقل، بازداشت خبرنگاران و کاهش فضای فعالیت رسانهای گزارش شده است.
در همین چارچوب، اختلاف نظر در داخل اتحادیه اروپا نیز درباره نحوه برخورد با پرونده مهاجرت افغانستانیها و پیامدهای حقوقی و انسانی بازگرداندن اجباری مهاجران افزایش یافته است.
برخی دولتهای عضو، تحت فشارهای سیاسی داخلی و افزایش رویکردهای سختگیرانه مهاجرتی، به دنبال تسریع روند بازگرداندن افراد فاقد مجوز اقامت هستند، در حالی که نهادهای بینالمللی و حقوق بشری نسبت به وضعیت انسانی و امنیتی افغانستان و خطرات احتمالی بازگشت اجباری هشدار دادهاند.
در چنین فضایی، ۸۳ نهاد حقوق بشری با ارسال موضعگیری مشترک خطاب به اتحادیه اروپا، نسبت به پیامدهای تعامل عملیاتی با طالبان در حوزه مهاجرت و مشروعیتبخشی غیرمستقیم به این گروه ابراز نگرانی کردهاند؛ موضعی که در ادامه تشدید بحثهای سیاسی و حقوقی پیرامون سیاستهای مهاجرتی اتحادیه اروپا نسبت به افغانستان مطرح میشود.
نخست وزیر پاکستان، بر ادامه عملیات غضبالحق در افغانستان تاکید کرد
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، با تاکید بر ادامه عملیات نظامی غضبالحق در افغانستان، گفته که این عملیات، تا نابود کردن گروهای تروریستی و تهدیدهای برخاسته از آن، ادامه خواهد یافت.
آقای شریف که روز گذشته در مراسم سالروز آزمایشهای هستهای پاکستان سخن میگفت، با اشاره به اهمیت بازدارندگی سلاح هستهای، گفت که اگر کشورش به یک قدرت هستهای تبدیل نمیشد، دشمن میتوانست از هر مرزی فراتر برود.
شهباز شریف، بار دیگر «رژیم» طالبان را به زمینهسازی برای فعالیتهای ضد پاکستانی هند متهم کرد و افزود که سلاح هستهای و نیروهای مسلح، مانع اصلی در برابر دشمنان پاکستان هستند.
وی تصریح کرده که هند پس از شکست در جنگ مستقیم با پاکستان، به حمایت از گروههای نیابتی مانند فتنه خوارج (تحریک طالبان پاکستان) و فتنه هندوستان(جداییطلبان بلوچ) روی آورد.»
نخست وزیر پاکستان هشدار داد که پاکستان از طریق عملیات نظامی «غضب الحق» تمام این تهدیدها را نابود خواهد کرد.
چند روز پیش نیز خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، طالبان را نیروی«نیابتی» هند خواند و به رهبران آنان هشدار داده که با «دشمنان» پاکستان دوستی نکنند.
مقامهای پاکستان در این اواخر بارها طالبان افغانستان را به همکاری با هند در ناامنسازی کشور شان متهم کرده و نسبت به تداوم آن هشدار دادهاند.
چند روز پیش نخست وزیر هند نیز با لحن تند و صریح در حمایت از طالبان افغانستان سخن گفت و به پاکستان هشدار داد که اگر به حملات خود علیه طالبان افغانستان ادامه دهد، هند پاسخ جدی و قاطع خواهد داد. او پاکستان را تهدید به نابودی کرد.
این در حالی است که تنشها و خشونتها در ایالتهای بلوچستان و خیبرپختونخوا پاکستان در روزهای اخیر افزایش چشمگیر یافته است.
