شیر محمد عباس ستانکزی معاون سیاسی وزارت امور خارجه حکومت خودخوانده طالبان از رفتار ایران و پاکستان با مهاجران افغانستان انتقاد کرده و این دو کشور را به «نقض» قوانین و مراودات دو جانبه متهم کرده است.
او گفته که«برخی از روزنامهها و سیاسیون ایران در رابطه با مهاجرین افغانستان سخنان تحریکآمیز میزنند و تلاش میکنند فضا را برای افغانها در این کشور تنگتر کنند.» وی از حکومت و رهبری ایران خواست که با مهاجران افغانستان با «شفقت اسلامی و حقوق همسایگی» رفتار کنند.
عباس ستانکزی گفته که مهاجران افغانستان در ایران یارانه دریافت نمیکنند بلکه خودشان کار میکنند، مالیات میپردازند و در آبادانی ایران نقش مهمی را ایفا کردهاند و«نباید با آنها بدرفتاری صورت بگیرد.»
عباس استانکزی در حالی این اظهارات را بیان میکند که در سال اخیر بیش از ده میلیون نفر از افغانستان به کشورهای ایران و پاکستان مهاجر شده و عمدهترین دلیل مهاجرت مردم افغانستان ظلم و بدرفتاری طالبان دانسته میشود. دلیل عمده دیگر مهاجرت، فقر و بیکاری شدید است که مردم برای پیدا کردن لقمه نانی به ایران و پاکستان میروند. این دلیل نیز به طالبان ربط دارد. این گروه از زمانی که اداره امور کشور را در نتیجه یک معامله با امریکا بدست گرفت، کشور از نظر اقتصادی و سیاسی و اجتماعی دچار ورشسکتگی شدید شد. سرمایهداران، مغزهای متفکر، صاحبان مشاغل، نهادهای خارجیها و موسسات خصوصی سرمایهگذار همه کشور را ترک کردند. این امر باعث شد تا سطح بیکاری به آسمان بزند و مردم محتاج یک لقمه نان شوند.
البته در این شکی نیست که وضعیت مهاجرین افغانستان در ایران و پاکستان بسیار وخیم و دردناک است. اخراج هزاران تن روزانه از مرزهای این دو کشور، مصداق عینی فاجعه دردناک بشری در قرن حاضر است.
ایران و پاکستان دلایل خود را برای اخراج مهاجران افغانستان دارند که تا حدودی میتواند موجه باشد. موجه به این معنا که هر کشوری حق دارد اتباع خارجی غیرمجاز را اخراج کند. البته با التزام به ارزشهای حقوق بشری و احترام به کرامت انسانی افراد در روند بازداشت و اخراج.
اما بحث این است که طالبان از نظر اخلاقی صلاحیت آن را ندارد که از دولتهای ایران و پاکستان بخاطر رفتار نادرست شان با مهاجران افغانستان انتقاد کند. زیرا در قدم اول این طالبان هستند که با مردم افغانستان دشمنی دارند و زندگی را برای مردم جهنم ساختهاند. اگر طالبان به کرامت انسانی و حقوق شهروندی و انسانی شهروندان افغانستان احترام بگذارند، مردم به کشورهای همسایه مهاجرت نمیکنند و اگر هم که به دلایل فقر و بیکاری مهاجرت کنند، کشورهای همسایه با آنان بدرفتاری نمیکنند. اما حالا وقتی کشورهای ایران و پاکستان نگاه میکنند که طالبان هر روز مردم افغانستان را به دلایل واهی میکشند و شکنجه میکنند، رفتارهای خود شان با مهاجران زیاد قبیح به نظر نمیرسد.
چند روز پیش، حسن کاظمی قمی سفیر و نماینده ویژه ایران برای افغانستان، در مصاحبه با خبرگزاری ایرنا گفت که ایران با طالبان وارد بحث و گفت وگو در باره مهاجران افغانستان در ایران شده اما او اراده طالبان برای رسیدگی به این معضل را زیر سوال برد و گفت که «اگر حکومت سرپرست اراده خود را آشکار بسازد» ما آماده اقدام هستیم. او از پیشنهادهای ایران برای سرمایه گذاری در بخش کشاورزی، صحت و آموزش سخن گفت که اگر طالبان توافق کنند که این برنامهها اجرایی شود، زمینه اشتغال در افغانستان فراهم میشود و مردم مجبور به مهاجرت به ایران نیستند.
از صحبتهای نماینده ایران برای افغانستان چنین برداشت میشود که ایران تلاشهای خود را برای حل بنیادی مهاجرت انجام داده اما طالبان در این راستا کاری انجام نداده است. این بدان معناست که جدا از اینکه طالبان عامل مهاجرت مردم افغانستان هستند، برای برگشت به وضعیت قبل و حل اساسی مشکل مهاجرت کاری نمیکنند. با این وجود، داد و فریاد لفظی معاون سیاسی وزارت امور خارجه حکومت خود خوانده طالبان همان اشک تمساح است. مردم را با ظلم و جنایت خود مهاجر و آواره بسازید و بعد در یک رویکرد عوامفریبانه طوری وانمود کنید که مدافع آنان در بیرون از کشور هستید.
طالبان روابط گسترده دیپلماتیک با ایران دارد و تا کنون هیچ گزارش وجود ندارد که این گروه برای رفع مشکلات مهاجرین اقدامی در ایران کرده باشد. این گروه از روابط دیپلماتیک با ایران منفعت سیاسی خود را مطمح نظر دارد و چیزی به نام مردم در برنامه کاری طالبان وجود ندارد.
اگر طالبان واقعن دل شان به مردم افغانستان بسوزد، بهترین کار برای مردم افغانستان که از جانب این گروه میتواند انجام شود، کنار رفتن از قدرت و برگشتاندن حاکمیت به مردم است. اگر دولت از گروگان طالبان در افغانستان آزاد شود، مردم راه و چاه خود را پیدا میکنند و افغانستان ظرفیت های زیادی برای کار و سازندگی و توسعه دارد. ظرفیتهایی که حاکمیت طالبانی همه را منجمد ساخته و مردم را محتاج همسایهها.
نویسنده: بهرام بهین
