کارشناسان سازمان ملل با انتشار بیانیه‌ای نسبت به وخامت وضعیت میلیون‌ها مهاجر افغانستان در ایران هشدار داده و گفته‌اند که هم‌زمان با تشدید بحران اقتصادی و تنش‌های منطقه‌ای، وضعیت مهاجران افغانستان در ایران بحرانی‌تر شده و شرایط معیشتی و حمایتی آنان وخیم شده است.

در این بیانیه، کارشاسان مستقل سازمان ملل اعلام کرده‌اند که افزایش ناامنی و پیامدهای ناشی از تنش‌ها در ایران، شرایط زندگی و دسترسی مهاجران افغانستانی به خدمات و منابع ضروری را بیش از پیش دشوار ساخته است. این کارشناسان تأکند کردند که مهاجران افغانستان از جمله آسیب‌پذیرترین گروه‌های ساکن ایران هستند و در شرایط کنونی با چالش‌هایی مانند محدودیت‌های اقتصادی، کمبود منابع، ناامنی و مشکلات حقوقی مواجه‌اند. در این بیانیه آمده است که فشارهای اقتصادی و بحران‌های جاری، توانایی بسیاری از خانواده‌های مهاجر برای تأمین نیازهای اولیه زندگی را کاهش داده و خطر افزایش آسیب‌های انسانی در میان این جمعیت را بالا برده است. کارشناسان سازمان ملل از جامعه جهانی و نهادهای مسئول خواستند برای حمایت از مهاجران افغانستانی و کاهش پیامدهای بحران‌های جاری بر این گروه، اقدامات فوری و مؤثری انجام دهند.

براساس این بیانیه، وضعیت مهاجران افغانستان در ایران، همواره تحت تأثیر مستقیم نوسانات سیاسی و گسل‌های امنیتی قرار دارد و بار اصلی اثرات وضعی تحریم‌ها و فشارهای همه‌جانبه اقتصادی بار دیگر بر دوش جامعه مهاجران سنگینی می‌کند.

این فشارها تنها به جنبه‌های معیشتی محدود نشده، بلکه ابعاد حقوقی و صیانتی را نیز متأثر ساخته است؛ به طوری که در روزهای گذشته، مراجع قضایی احکامی نظیر شش سال زندان را برای برخی از اتباع افغانستانی به اتهام اجتماع و تبانی علیه نظام صادر کرده‌اند که نشان‌دهنده ورود فضای زیستی مهاجران به یک فاز انقباضی و نظارتی شدید است.

پس از به قدرت رسیدن طالبان، موج بی‌سابقه‌ای از مهاجرت از افغانستان به ایران شکل گرفت و بیش از پنج میلیون نفر از ترس طالبان و به دلیل فقر و بیکاری به ایران پناه بردند.

هرچند در سال جاری خورشیدی روند اخراج مهاجران افغانستان از ایران کاهش چشمگیر داشته اما سال گذشته بیش از دو میلیون نفر از ایران اخراج شدند و به جمع حدود بیست میلیون انسان بحران‌زده پیوستند که از فقر و بیکاری و محرومیت رنج می‌کشند.

ساماندهی مهاجران افغانستان در ایران به یکی از چالش‌های مدیریتی مبدل شده و مهاجران می‌گویند که اغلب بخاطر نامعلوم بودن سرنوشت شان از منظر حقوقی در ترس و نگرانی مداوم زندگی می‌کنند.
یکی از نگرانی‌های جدی مهاجران افغانستان در ایران، محرومیت صدها هزار کودک از درس و تحصیل است که به موجب تشدید سیاست‌های مهاجرتی سال گذشته از مدرسه اخراج شدند و اکنون در حالت بلاتکلیفی به سر می‌برند.

دو روز پیش گروهی از متخصصان و کارشناسان حوزه علمیه قم، طرح دولت ایران برای ساماندهی مهاجران افغانستان را مورد انتقاد قرار داده و خواستار بازنگری آن در پرتو مشترکات فرهنگی و عقیدتی میان مردمان ایران و افغانستان شدند. این کارشناسان تاکید کردند که به مهاجران افغانستان نباید صرفاً نگاه اقتصادی و امنیتی وجود داشته باشد، بلکه لازم است، ارزش‌های انسانی و حقوق بشری نیز در مد نظر مسوولان امور باشد.

مقام‌های ایرانی، سازمان‌های بین‌المللی را متهم می‌کنند که به تعهدات خود در زمینه حمایت از مهاجران، بازسازی زیرساخت‌های رفاهی و تسهیل بازگشت پناهجویان عمل نمی‌کنند.

این در حالی است که شرایط افغانستان برای برگشت مهاجران مساعد نیست و فقر و بیکاری گسترده باعث شده که برگشت کنندگان دوباره به مهاجرت اقدام کنند.

طالبان به عنوان گروه حاکم طرح و برنامه‌ای برای برگشت مهاجران و رسیدگی به مشکلات آنان ندارند. این گروه با با اعمال سیاست‌های ضد بشری از یک طرح انگیزه‌های مهاجرت شهروندان را تشدید کرده و از جانب دیگر موجب تشدید مشکلات اقتصادی و کاهش کمک‌های جهانی به افغانستان شده است.