واخان، تاجیکان و طالبان!
در دو روز اخیر بگومگوهای گستردهای در شبکههای اجتماعی در مورد اینکه نیروهای پاکستان شهرستان واخان ولایت بدخشان را تصرف کردهاند، صورت گرفت.
طالبان در بدخشان این ادعا را رد کردهاما منابع نزدیک به ارتش پاکستان خبرهایی را نشر کردهاند که در آن از تصرف واخان توسط ارتش پاکستان یا احتمال قریبالوقوع چنین اقدامی سخن گفته شده است.
تهدید پاکستان به اشغال واخان تازگی ندارد. در گذشته نیز بارها پاکستانیها چنین تهدیدی را مطرح کردهاند. انگار پاکستان اشغال واخان را به یک اهرم فشار برای طالبان مبدل کرده و هر گاهی که تنش مرزی میان طالبان و پاکستان تشدید میشود، پاکستانیها از اشغال واخان سخن میگویند.
واخان یک منطقه بسیار دور افتاده و آخرین منطقه در نوار مرزی میان افغانستان، پاکستان، چین و تاجیکستان است. این منطقه کوهستانی، دورافتاده و سرد سیر، دور از انظار قرار دارد و بدست آوردن گزارشهای دقیق از وضعیت موجود در آنجا دشوار است. به ویژه آنکه اکنون فصل زمستان است و این منطقه کاملا پوشیده از برف است و سفر و گذر به آنجا نهایت دشوار.
دلیل و انگیزه پاکستانیها برای اشغال واخان، بینیاز شدن از مسیر ترانزیت تورخم-حیرتان است. پاکستان از طریق گذرگاه تورخم کاروانهای تجارتی خود را به آسیای میانه گسیل میدارد. این مسیر از ننگرهار، کابل، پروان، بغلان، سمنگان عبور کرده و به گذرگاه حیرتان در بلخ متصل میشود و یک مسیر طولانی است. واخان میتواند یک جایزین کوتاه برای این مسیر طولانی باشد. اگر پاکستان واخان را اشغال کند، بیآنکه به دولت کابل حقالعبور و تعرفه گمرگی بپردازد، مستقیم با آسیای میانه وصل میشود. گفته میشود که در دوره جمهوریت نیز میان افغانستان، پاکستان و تاجیکستان بحثهایی در خصوص همکاری تجاری میان سه کشور صورت گرفته بود اما نتیجهای حاصل نشده بود.
با توجه به مطرح بودن بحث نفع اقتصادی، طالبان برای ممانعت از اشغال واخان، انگیزه دارند. یعنی طالبان این را میدانند که اگر پاکستان از نقطه نظر عبور کاروانهای تجارتیاش به آسیای میانه از افغانستان بینیاز شود، طالبان به عنوان حاکمان بخشی از عواید گمرگی و حقالعبور را از دست میدهند. در ضمن اشغال واخان از سوی پاکستان، افغانستان را منزویتر میسازد. اینها میتواند به عنوان دلایل و انگیزههای طالبان برای دفاع از واخان تلقی شود.
اما اشغال واخان صرفاً جنبه اقتصادی ندارد و مسایل دیگری از جمله، قومی، امنیتی، سیاسی و جیوپولتیک در میان است. در نظر طالبان که یک گروه پشتونی است، دفاع از بدخشان به معنای دفاع از سرزمین تاجیکان است. واخان بخشی از سرزمین تاجیکان است. در بدخشان پشتونها حضور ندارند و کل بدخشان و واخان از نظر بافت جغرافیایی یک تافته جدابافته تلقی میشود. از این نقطه نظر، پشتونها دلیل و انگیزهای به دفاع از واخان ندارند. مگر اینکه طالبان بدخشانی را در برابر فوج پاکستان بسیج کنند و به اصطلاح گوشت دم توپ بسازند. بعید است که پشتونها یک نیروی غیربومی پشتونی به بدخشان اعزام کنند تا از واخان دفاع کند.
در تاریخ سابقه دارد که حاکمان پشتون در چهارگوشه خراسان دیروزی که به افغانستان مسمی شد، سرزمینهای مربوط به خراسان/افغانستان را به کشورهای همسایه و قدرتهای بزرگ وقت واگذار کردند تا یک جغرافیای کوچکتر و قابل اداره را به وجود بیاورند. مناطقی در همین راستا به ازبیکستان و ترکمنستان واگذار شد و مناطقی هم به پاکستان که تا کنون نیز پشتونهای ادعای مالکیت به آن را دنبال میکنند. البته برای حاکمان پشتون، یکی از انگیزههای واگذاری و فروش خاکها، کوچک کردن سرزمین و قابل اداره کردن آن بوده است. دلیل دومی، انگیزههای قومی بوده است. دستکم در مناطق شمالی، سرزمینهایی که مربوط تاجیکان میشد، به همسایگان واگذار شد تا سرزمین کوچکتری از تاجیکان باقی بماند که قابل مهار و سرکوب باشد. دلیل سومی، تسلیم شدن در برابر فشار قدرتهای بزرگ و انجام معامله برای ماندن حاکمان در قدرت در برابر فروش زمین بوده است. مورد واگذاری خاکهای آن سوی دیورند به هند برتانوی از همین قماش واگذاری بوده است. یعنی پشتونهای آن سوی مرز را عبدالرحمان و دوست محمد، امرای آن زمان به هند برتانوی معامله کردند و در عوض از انگلیسها پول و حمایت سیاسی بدست آوردند تا مدتی در قدرت بمانند.
قضیه واخان میتواند تابع یکی از رویهها و رویکردهای سه گانه فوق باشد. میتوان گفت که هرگاه فشار پاکستان به حدی بالای طالبان وپشتونها زیاد شود که دوام حضور شان را در قدرت به مخاطره مواجه کند، احتمال بسیار قوی این است که واخان را برای پاکستان واگذار کنند. اما مادامی که این فشار زیاد شدید نباشد و طالبان بتوانند با تحریک و تهییج طالبان بدخشانی، برای دفاع از واخان نیرو بسیج کنند، این کار را انجام خواهند داد. در نهایت اما با افزایش فشارها، طالبان به دفاع از واخان به هر قیمتی نخواهند پرداخت. آنان میتوانند به روش عبدالرحمان و دوست محمد، واخان را بفروشند و در بدل آن ماندن خود را در قدرت تضمین کنند.
اما چنانکه گفته شد، واخان سرزمین تاجیکان است. در نهایت باید تاجیکان با شعور قومی و با احتساب نفع و زیان تاجیکان به موضوع اشغال واخان توسط پاکستانیها بیاندیشند. آیا اشغال واخان توسط پاکستان از نقطه نظر استراتیژیک به زیان تاجیکان است یا به سود شان؟ دفاع از واخان به چه قیمتی ممکن است؟ چقدر این دفاع قربانی میخواهد؟ دفاعی که به حتم آن را تاجیکان انجام خواهند داد اما امتیاز سیاسی و لاف و گزافش را طالبان/پشتونها خواهند زد. این نکات باید مورد مداقه قرار گیرد. منافع و مضار واگذاری واخان به پاکستان برای تاجیکان چیست؟
آنچه اکنون میتوان گفت این است که اگر قرار باشد، از واخان دفاع صورت گیرد، این کار را نباید به پشتونها اعتماد کرد. در ضمن باید مواظب بود که پشتونها، دفاع از واخان را به شاه کلید دشمنی تاجیکان با پاکستان تبدیل نکنند. در یک نگاه ژرفتر برای تاجیکان زیاد مهم نخواهد بود که واخان در اشغال پاکستان باشد یا در اشغال پشتونها. هم اکنون سرزمینهای تاجیکان از کابل تا بدخشان در اشغال پشتونها قراردارد. این اشغال بدتر از هر اشغال خارجی دیگر است. پشتونها در مناطق تاجیکان بدتر از هر نیروی اشغال دیگر رفتار میکنند. آنان به همه چیز مردم متجاوزاند. از خانه و زمین گرفته تا زن و آبرو عزت و دارایی و…
تاجیکان باید در این زمینه اندیشه ژرف کنند. نشود که تاجیکان بدخشان را تحت شعار میهندوستی علیه پاکستان بسیج کنند و یک خصومت تازه بین تاجیکان و پاکستان ایجاد شود و در نهایت پشتونها از این جنگ نفع قومی خود را ببرند و در نهایت وارد معامله پنهان با پاکستان شوند و مدافعان را از پشت خنجر بزنند. این کار در تاریخ بارها تکرار شده است. پشتونها از زمان جنگ با انگلیس تا کنون، همواره در خفا با متجاوزین معامله کرده و پس از هر معرکه و جنگ و نبردی، در همدستی با متجاوزین، تمام نیروهایی را که در دفاع از سرزمین نقش داشتهاند، ترور کردهاند.
طالبان خود چنین کارنامهای دارند. طالبان بر ضد نیروهایی ساخته شدند که علیه اشغال کشور رزمیده بودند. طالبان قهرمانان دفاع از سرزمین را در بیست سال دوره جمهوریت به کمک پشتونهای جمهوریتی ترور کردند. ترورهای زنجیرهای فرماندهان مقاومت داستان دیگری غیر از این ندارد. فرماندهان مقاومت کسانی بودند که علیه تجاوز شوروی هم جنگیده بودند و علیه لشکر طالبان به عنوان لشکر پاکستان نیز جنگیدند. آنان مدافعان سرزمین در برابر مهاجمین بودند. اما طالبان/پشتونها در همکاری با پاکستان و انگیس، قهرمانان دفاع و مقاومت را ترور کردند.
اگر تاجیکان قرار است از واخان دفاع کنند، که باید این را به طریق احسن انجام دهند، نباید این دفاع تحت قیادت پشتونها صورت گیرد. در قدم اول باید تاجیکان به رفع اشغال سرزمینهای شان از چنگ پشتونها فکر کنند. سپس نوبت به دفع اشغال بیرونی میرسد.
نویسنده: رستم روشنگر
نماینده افغانستان در شورای حقوق بشر سازمان ملل خواهان اقدامات جدی علیه طالبان شد
نصیراحمد اندیشه، نماینده افغانستان در شورای حقوق بشر سازمان ملل در جنیوا، با استقبال از خواست کمیسار عالی حقوق بشر سازمان ملل مبنی بر لغو تصمیم طالبان در خصوص منع کار زنان در نهادهای غیردولتی، گفته که جامعه جهانی باید اقدامات جدیای را علیه طالبان روی دست گیرد.
آقای اندیشه، امروز، سهشنبه، ۱۱ جدی/دی، با نشر یک پیام تصویری در صفحه ایکس، اقدام اخیر طالبان را محکوم کرده و آن را نگرانکننده و گامی دیگر به عقب توصیف کرده است.
وی افزوده که نقش نهادهای غیردولتی در ارایه خدمات بشردوستانه و کمک به مردم فقیر و نیازمند افغانستان بسیار حیاتی است و این اقدام طالبان توانایی این موسسهها را به شدت تهدید میکند.
دو روز پیش، وزارت اقتصاد حکومت خودخوانده طالبان با ارسال یک نامه تهدیدآمیز به نهادهای غیردولتی و بینالمللی در افغانستان از آنان خواست که دستور منع استخدام زنان و رعایت حجاب کارمندان زن که دوسال پیش صادر شده را همچنان رعایت کنند و در صورت تخلف مجوز شان لغو خواهد شد.
فولکر ترک، کمسیر عالی شورای حقوق بشر سازمان ملل، اقدام اخیر طالبان را کاملا اشتباه خواند و خواهان لغو فوری آن شد.
طالبان به صورت پیوسته فرامین و دساتیر ضد زن را اعلام و اجرا میکنند و انتقادهای بینالمللی از اعمال خود را مداخله در امور داخلی افغانستان عنوان میکنند.
ناظران میگویند که نهادهای بینالمللی از جمله سازمان ملل، از ابتدا با طالبان از در تعامل و سازش پیش رفتند و به دساتیر محدود کننده زنان در این نهادها تمکین کردند و این امر باعث شده که طالبان روز به روز محدودیتهای بیشتری وضع کنند و پروای انتقادهای نهادهای بینالمللی را نداشته باشند.
نتایج تحقیق: «ترس» و «تبعیض» مانع همکاری طالبان با زنان خبرنگار است
سازمان حمایت از خبرنگاران افغانستان، میگوید، به تحقیق دریافته که طالبان به دلایل مختلفی، از جمله ترس و تبعیض، با خبرنگاران زن همکاری نمیکنند.
این سازمان در پژوهشی که زیر عنوان «مبارزه روزنامهنگاران زن افغانستان» انجام داده، دریافت که طالبان به دلیل تبعیض جنسیتی و ترس از افشای حقایق از دادن اطلاعات به خبرنگاران زن خودداری میکنند.
سازمان حمایت از خبرنگاران گفته که با ۱۰۲ خبرنگار زن که ۸۰ درصد آنان در افغانستان حضور مصاحبه کرده است.
طبق گزارش این نهاد، ۳۷ درصد از مصاحبه شوندگان گفتهاند که طالبان به دلیل تبعیض جنسیتی و ۳۳ درصد از مصاحبه شوندگان گفتهاند که طالبان به دلیل ترس از افشای حقایق، از دادن اطلاعات به خبر نگاران زن خود داری میکنند.
در این پژوهش آمده که ۵۸ در صد از خبرنگاران با محدودیتهای دسترسی به اطلاعات خبری مواجه بوده و ۳۰ درصد دیگر از این خبرنگاران کوشش کردهاند که تا اطلاعات را از طریق سازمانهای حامی رسانهها بدست بیاورند.
جبهه مقاومت، از حمله به کاروان موترهای وزیر انرژی و آب طالبان خبر داد
جبهه مقاومت ملی با نشر خبرنامهای گفته است که نیروهایش، امروز، ۱۱ جدی/دی ۱۴۰۳، بر کاروان موترهای عبدالطیف منصور وزیر انرژی و آب حکومت خود خوانده طالبان در شهر کابل حمله کردهاند که در نتیجه آن یکی از محافظان او کشته شده و ۲ عضو دیگر طالبان از قطعه رجال برجسته زخمی شدهاند.
بربنیاد خبرنامه جبهه مقاومت ملی، این حمله، ساعت ۰۳:۳۰ پس از چاشت امروز، در ساحه دروازه وردوی شمالی کابل، واقع سرکوتل خیرخانه، در حوزه ۱۷ امنیتی شهر کابل انجام شده است.
خبرنامه جبهه مقاومت ملی، میافزاید که«در این عملیات به نیروهای جبهه مقاومت ملی و غیرنظامیان آسیبی نرسیده است.»
سازمان ملل: فرمانهای زنستیزان طالبان مطلقاً اشتباهاند، باید لغو شوند
فولکر ترک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، در واکنش به تهدید طالبان علیه نهادهای غیردولتی و بینالمللی، گفته که اقدام جدید طالبان کاملا اشتباه است.
سه روز پیش، وزارت اقتصاد حکومت خود خوانده طالبان در نامهای به اداره همآهنگ کننده کمکهای بشری و انکشافی برای افغانستان، بر رعایت دستور دو سال قبل این گروه مبنی بر عدم استخدام کارمندان زن و رعایت حجاب تاکید کرده و این نهادها را تهدید کرده که در صورت عدم رعایت دستور، مجوز کار آنان لغو خواهد شد.
کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، امروز سهشنبه در نامهای نگرانی عمیق خود را از هشدار وزارت اقتصاد طالبان به سازمانهای غیر دولتی درباره استخدام زنان، ابراز کرده و از طالبان خواسته که همه فرمانهای تبعیضآمیز علیه زنان را لغو کنند.
وی وضعیت مردم افغانستان را وخیم توصف کرده و گفته که بیش از نیمی از جمعیت این کشور در فقر به سر میبرند.
این مقام سازمانهای غیردولتی نقش مهمی در ارائه کمکهای حیاتی برای نجات جان زنان، مردان، دختران و پسران افغانستان دارند و اخطار تازه طالبان مستقیماً به دسترسی مردم به کمکهای بشردوستانه تأثیر خواهد گذاشت.
برای رییس جمهوری کوریای جنوبی حکم بازداشت صادر شد
دادگاهی در سئول پایتخت کوریای جنوبی، امروز، سهشنبه،۱۱جدی/دی، حکم بازداشت یون سوک یول، رییسجمهوری این کشور را صادر کرده است.
رییس جمهوری کوریای جنوبی بهدلیل اعلام حکومت نظامی استیضاح و از وظیفهاش تعلیق شد.
وی اولین رییسجمهوری کوریای جنوبی است که حکم بازداشت برایش صادر میشود.
این حکم پس از آن صادر شد که رییس جمهوری کوریای جنوبی احضاریههای دادگاه را نادیده گرفت.
اداره تحقیقات فساد اداری کوریای جنوبی از دادگاه منطقه غربی سئول پایتخت کوریای جنوبی درخواست کرده بود که برای رییس جمهوری این کشور در پیوند به اتهام اعلامیهی نادرست حکومت نظامی، سازماندهی قیام و سوءاستفاده از قدرت، حکم قضایی صادر کند. دادگاه متذکره این درخواست را تایید کرده و حکم بازداشت رییس جمهوری را صادر کرده است.
دادگاه حکم بازرسی اقامتگاه ریاستجمهوری را در ارتباط با این تحقیقات نیز تأیید کرده است.
گروه دفاعی رییس جمهوری کوریای جنوبی، با صدور اعلامیه مطبوعاتی گفته که نمیتواند حکم بازداشت را بپذیرد. این گروه حکم بازداشت رییس جمهوری را«غیرقانونی و بیاعتبار» خوانده و گفته که این حکم بهدنبال درخواست یک نهاد تحقیقاتی بدون صلاحیت صادر شده است.
رییس جمهوری کوریای جنوبی، در سوم ماه جاری میلادی، در یک تصمیم غیرمنتظره حکومت نظامی اعلام کرد که با مخالفت پارلمان مواجه شد. چند ساعت بعد رییس جمهوری مجبور شد تصمیم خود را پس بگیرد اما این امر باعث جلوگیری از او استیضاح نشد.
پس از استیضاح، آقای یول از مقام ریاستجمهوری تعلیق شد و نخستوزیر اداره امور کشور را به عهده گرفت.
اکنون دادگاه قانون اساسی کوریای جنوبی، ۱۸۰ روز فرصت دارد که در مورد حکم بازداشت رییس جمهوری تعلیق شده این کشور تصمیم بگیرد.
یک مقام طالبان در رویداد ترافیکی در سمنگان کشته شد
منابع در ولایت سمنگان میگویند که یک مقام طالبان با دو عضو خانوادهاش در یک رویداد ترافیکی در شاهراه سمنگان ـ بلخ کشته شده است.
به گفته منابع، این مقام طالبان معتصم باالله نام داشته و ربیس هماهنگی ولایات در وزارت صحت عامه طالبان بوده است.
این رویداد روز گذشته دوشنبه، ۱۰جدی/دی، در شهرستان « خلم» ولایت سمنگان رخ داده و دو تن دیگر در آن زخمی شدهاند.
گفته میشود که معتصم بالله، برادر احسانالله بریال، والی طالبان برای ولایت کاپیسا بوده است.
طالبان یک جوان را در پروان تیرباران کردند
منابع محلی در شهرستان/ولسوالی جبلالسراج ولایت پروان میگویند که جنگجویان گروه طالبان یک جوان را در روستای مددخیل این شهرستان تیرباران کردهاند.
به گفته منابع، این جوان مصور نام داشته و طالبان او را حوالی ساعت ۱۲:۳۰ روز گذشته، دوشنبه، ۱۰ جدی/دی، تیرباران کردهاند.
به اساس اطلاعات منبع، مصور مصروف کشاورزی و باغداری بوده است.
تاکنون انگیزه این قتل روشن نشده و مقامهای محلی طالبان هم در این باره چیزی نگفتهاند.
این در حالی است که گروه طالبان سه رور پیش نیز یک نظامی پیشین را در روستای «توغبیردی» از توابع شهر چاریکار مرکز ولایت پروان تیرباران کردند.
دیدار رییس جمهوری تاجیکستان با رییس آی اس آی
امامعلی رحمان، رییسجمهوری تاجیکستان، امروز دوشنبه ۱۰ جدی/دی، با جنرال محمد عاصم مالک، رییس سازمان استخبارات نظامی پاکستان-آی اس آی، در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان دیدار کرده است.
آیاسآی، یکی از قدرتمندترین نهادها در دولت پاکستان است که نفوذ زیادی در امور نظامی، سیاست داخلی و روابط بینالمللی پاکستان دارد. رییس این نهاد نیز همواره در پاکستان از پرقدرتترین مقامها به شمار میرود.
امام علی رحمان، پس از دیدار با رییس آی اس آی، گفته که روابط سیاسی دو کشور «باثمر» است. او دیوار اعتماد میان دو کشور را «بلند» توصیف کرده است.
با این حال جزئیات بیشتری از این گفتوگو منتشر نشده است.
دفتر مطبوعاتی ریاست جمهوری تاجیکستان، در خبرنامهای گفته که دو مقام بر تقویت همکاری تاجیکستان و پاکستان در زمینه مبارزه با تروریزم، افراطگرایی، قاچاق مواد مخدر و جرایم فراملی تأکید کردند.
رییسجمهوری تاجیکستان، بر همکاری امنیتی میان دو کشور تاکید کرده و گفته که تماس دائم مسئولان امنیتی به نفع تاجیکستان و پاکستان است.
سفر رئیس آی اس آی در حالی به تاجیکستان صورت گرفته، که پاکستان در این روزها درگیر تنشهای مرزی با طالبان افغانستان است و طالبان پاکستان نیز حملات ضد دولتی خود را تشدید کردهاند.
مقامهای پاکستان و تاجیکستان در گذشته نیز نشستهای متعددی با هم داشته و از وجود تهدیدهای مشترک امنیتی دو کشور و لزوم مبارزه مشترک با آن تاکید کردهاند.
تاجیکستان نگران گسترش فعالیت گروههای تروریستی در افغانستان است و خواستار اقدامات منطقهای برای دفع این تهدیدات شده است.
