دیدبان تاجیک، در بیانیهای که در صفحه فیسبوک این نهاد منتشر شده، گفته که تاجیکان افغانستان در وضعیت دشواری بعد از قدرتگیری دوباره طالبان قرار گرفتهاند و ایجاب میکند که آنان تمام ظرفیتهای خود را برای دفاع از خود فعال ساخته و از پرداختن به موضوعات غیرضروری اجتناب کنند.
دیدبان تاجیک در این بیانیه نوشته است:«با ملاحظه اوضاع سیاسی افغانستان/خراسان، منطقه و جهان، پس از فروپاشی نظام جمهوریت در ۲۴ اسد/مرداد ۱۴۰۰ خورشیدی در افغانستان/خراسان، به این نتیجه دستیافته که در هر سه سطح یاد شده، تغییرات راهبردی جدی بوقوع پیوسته یا در شرف به وقوع پیوستن است که تاثیرهای ژرفی به سرنوشت جمعی تاجیکان، به ویژه تاجیکان افغانستان/خراسان داشته و خواهد داشت.»
به باور دیدبان تاجیک، موضوع مرکزی تحولات سه سال اخیر در سه سطح داخلی، منطقهای و جهانی، مسایل هویتی و تباری بوده است.
بیانیه دیدبان تاجیک میافزاید:«ما معتقدیم که عمر بسیاری از ایدیولوژیهای سیاسی جهانی و منطقهای که در تلاش برای بیرون کردن انسان از محوطه هویت تباری او و پرتابش به درون تفکرات انتزاعی سیاسی برای تامین مقاصد جبهههای بزرگ سیاسی، به پایان رسیده و زمان برگشت انسان به اصالتهای تباری آن فرا رسیده است و این مسیر اصلی سیاست در دنیای امروز است. البته که ما همچنان معتقدیم که برگشت به اصالت تباری به معنای نفی ارزشهای جهان شمول بشری مانند آزادی، عدالت، کرامتانسانی و پذیرش تکثر هویتی-فرهنگی نیست، بلکه قرار گرفتن در مدار واقعیت عینی و تامین عدالت و امنیت در سطوح محلی برای تمامی اقوام و تبارها در همه کشورها و جوامع است.»
دیدبان تاجیک، سقوط جمهوریت در افغانستان را به عوامل آشکار قومی و تباری مرتبط دانسته و نوشته است:« سقوط جمهوریت در افغانستان/خراسان، عامل آشکار قومی و تباری داشت. اشرف غنی پشتونتبار، خلیلزاد پشتونتبار و طالبان پشتونتبار در دوحه قطر به صورت پنهان مبتنی بر اندیشهها و برنامههای قومی تبانی کردند که جمهوریت متکثر را به امارت تک قومی تعویض کنند. تصور پشتونهای حاکم در نظام جمهوریت این بود که با خروج امریکاییها، آنان قادر به حفظ موقعیت برتر خود که با زور امریکاییها و تقلب انتخاباتی آن را بدست آورده بودند، نیستند. آنان را این ناتوانی به سوی واگذاری قدرت به نیروهای قهار پشتونی که طالبان باشد، هدایت کرد. در فقدان نیروهای منسجم سیاسی غیرپشتون، پشتونها موفق شدند که به سادگی نقشههای را عملی نموده و تحول ۲۴ اسد/مرداد، ۱۴۰۰ خورشیدی را به نفع دوام سلطه قومی خود رقم بزنند.»
دیدبان تاجیک، جنگهای روسیه با اوکراین، اسراییل با حماس و سایر گروههای مسلح ضد اسراییلی و ناامنیهای اخیر پاکستان را مرتبط به مسایل قومی و تباری دانسته و نوشته است:«تاجیکان به صورت کلی و تاجیکان افغانستان/خراسان به صورت ویژه، در موقعیت حساس و دشواری قرار دارند. گروه قومی حاکم در تمامی ابعاد در صدد اجرایی کردن برنامههایی است که در یک سده اخیر برای حذف هویتی و سرزمینی تاجیکان ریخته شده است. این وضعیت به شدت نگران کننده و مستلزم روی دست گرفتن اقدامات جدی و همه جانبه از سوی تاجیکان است. دراین میان مسوولیت نخبگان فکری و فرهنگی بیشتر از دیگران است. شرایط موجود ایجاب میکند که تاجیکان همه ظرفیت خود را برای پاسداری از هویت و سرزمین خویش در برابر موجی از تغییرات راهبردی در حال وقوع در افغانستان/خراسان، منطقه و جهان از قوه به فعل آورده و در جهت تحقق اهداف راهبردی برای تامین منافع تاجیکان به کار گیرند.»
این نهاد، فقدان دیدگاه و برنامه مشخص برای دفاع از تاجیکان؛ پراکندگی، اختلاف، چند دستگی و فقدان انسجام، و نبود سازمانها، احزاب و گروههای مشخص سیاسی-نظامی با اندیشه و دیدگاه قومی برای محافظت از تاجیکان را به عنوان چالشهای عمده فرا راه تاجیکان و دفاع از منافع آنان عنوان کرده و تاکید کرده که «در شرایط امروزی، به تدوین یک برنامه راهبردی برای دفاع از هویت و سرزمین شان، به اتحاد و اتفاق و به ایجاد سازمان/سازمانهای سیاسی-نظامی هدفمند و با برنامه که اهداف اساسی تاجیکان را در عمل به منصه اجرا بگذارند، نیاز دارند.»
دیدبان تاجیک، از تمامی تاجیکان، به ویژه نخبگان فکری، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، نظامی، دینی، هنری و علمی خواسته که« برای چارهاندیشی برای آینده تاجیکان دست به دست هم بدهند و از مسایل غیرضروری و حاشیهای، سطحی در همه اشکال آن پرهیز نموده و به مسایل مهم و استراتیژیک به صورت جدی تمرکز نمایند.»
دیدبان تاجیک یک نهاد تازه تشکیل است که اخیراً اعلام موجودیت کرد و دو بیانیه دیگر حاوی نکاتی در باره اهداف و برنامههای این نهاد را منتشر کرده است.
این نهاد میگوید که از نخبگان فکری و فرهنگی تاجیک تشکیل شده و هدف آن دفاع از تاجیکان است و به صورت مداوم روندهای سیاسی و اجتماعی مرتبط به تاجیکان را مورد نظارت و ارزیابی قرار داده و در صدد تامین منافع تاجیکان است.