پژوهشگاه فرهنگ فارسی تاجیکی در مراسمی با حضور سید رضا صالحی امیری، وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی ایران، مطلوبه خان ستاریان، وزیر فرهنگ تاجیکستان، صمد حسنزاده، رئیس اتاق بازرگانی ایران و جمعی از اهالی فرهنگ و ادب در پایتخت تاجیکستان بازگشایی شد.
سید رضا صالحی امیری در مراسم بازگشایی این پژوهشگاه گفت:«امروز روزی مبارک برای دو ملت ایران و تاجیکستان است. زبان فارسی، یکی از مهمترین عناصر هویت فرهنگی این دو ملت است که فردوسی، بهعنوان نماد این زبان شیرین، آن را پایدار نگاه داشته است.»
وی تصریح کرده که در دنیای امروز، خشونتها و مناقشات هزینههای سنگینی بر ملتها تحمیل کرده، اما پیوندهای فرهنگی و زبانی میان ایران ماندگار مانده است. او زبان فارسی را زبان عرفان، اخلاق، رمز و راز و اشعار غنی خواند که در برابر تهاجمهای تاریخی همچنان استوار مانده است.
وزیر فرهنگ ایران تاکید کرده که بازگشایی پژوهشگاه فرهنگ فارسی-تاجیکی میتواند آغازگر فصل جدیدی در گسترش روابط فرهنگی میان ایران و تاجیکستان باشد و نخستین پروژه این مرکز، پژوهش در مورد ریشههای زبانی و گویشهای فارسی و تاجیکی خواهد بود.
مطلوبه خان ستاریان وزیر فرهنگ تاجیکستان، در مراسم بازگشایی این پژوهشگاه گفت که این رویداد فرهنگی را برای تحکیم پیوندهای فرهنگی دو کشور دوست ایران و تاجیکستان به فال نیک می گیریم و این پیام تازهای را برای گسترش همکاریهای علمی دو جانبه به همراه دارد.
پژوهشگاه فرهنگ فارسی تاجیکی در سال ۱۳۷۴ خورشیدی به حمایت سفارت ایران در دوشنبه پایتخت تاجیکستان ایجاد شد و پس از یک دوره فعالیت ۲۳ ساله در سال ۱۳۹۷ تعطیل شد.
در اساسنامه پژوهشگاه فرهنگ فارسی-تاجیکی، اهداف تأسیس این پژوهشگاه چنین بیان شده است:
«تعمیق مناسبات دو کشور جمهوری اسلامی ایران و جمهوری تاجیکستان، از طریق کمک به ایجاد ادبیات جدید فرهنگی (تاریخ، زبانشناسی، آداب و سنن)، در حوزه شرقی تمدن ایرانی (ماوراءالنهر، افغانستان؛ اویغورستان و مناطق جنوبی فدراسیون روسیه)؛ تحقیق و بررسی و چاپ و انتشار موضوعات پیشنهاد شورای سیاستگذاری پژوهشگاه.»
در کارنامه این پژوهشگاه موارد زیر درج شده است:
«نشر مجلههای نامه پژوهشگاه و اندیشه، برگردان و انتشار کتابها و مقالات دانشمندان ایرانی به خط سیریلیک و فارسی، مشارکت در تألیف کتابهای محققان و سیاستمداران تاجیک، آمادهسازی و چاپ آثار پژوهشگران تاجیکی، همکاری در امور فرهنگی سفارت مانند تهیه مقالات برای همایشها و کمک به دانشجویان ایرانی و تاجیکی دوره دکتری برای تهیه کتاب و مواد پژوهشی، همکاری با هفتهنامه ادبیات و صنعت اتحادیه نویسندگان در انتشار مطالب با خط فارسی، همکاری با آکادمیعلم ها، دانشگاهها و مراکز فرهنگی در زمینههای مشترک و توزیع آثار ایرانی برای مقامات، کتابخانهها و…»
در بخش کارنامه پژوهشگاه گفته شده که بیش از ۱۳۰ عنوان کتاب، ۲۵ شماره از فصلنامۀ «نامۀ پژوهشگاه» (مجلۀ پژوهشهای ایرانشناسی) به خط فارسی، همراه با چکیده مقالات به خط سیرلیک تاجیکی و به زبان روسی؛ ۲ شماره از فصلنامۀ «اندیشه» (مجلۀ علمی و فرهنگی) به خط سیریلیک تاجیکی، همراه با چکیده مقالات روسی تهیه و منتشر شده است.
پژوهشگاه فرهنگ فارسی تاجیکی در سال ۱۳۹۷ تعطیل شد و اکنون پس از شش سال تعطیقی دو باره در سفر وزیر فرهنگ ایران به تاجیکستان بازگشایی گردید.
ایران، تاجیکستان و افغانستان، سه کشور فارسی زبان هستند که فرهنگیان این سه کشور پیوسته از دولتها و سیاستگذاران امور فرهنگی خواستهاند که در جهت تحکیم پیوندهای فرهنگی به ویژه پاسدادشت زبان مشترک فارسی به عنوان میراث گرانبهای ملتهای منطقه توجه نمایند.
در افغانستان به دلیل حاکمیتهای فاشیستی در سالهای اخیر، فارسیستیزی به عنوان یک نگرانی جدی برای اهالی فرهنگ و تمدن فارسی مطرح بوده است.
طالبان در سه و نیم اخیر، در تداوم سیاست حاکمیتهای قومگرای دوره جمهوریت، موانع زیادی فرا راه توسعه زبان فارسی ایجاد کردند.