ابو یوسف مهاجر، رهبر گروه تروریستی«کتیبه امام بخاری»، ویدیویی در شبکههای اجتماعی منتشر کرده که او را در ساحلی در استان لاذقیه سوریه نشان میدهد و از پیروزی در سوریه و برافراشته شدن«پرچم اسلام در سرزمین شام» سخن میگوید.
هرچند ابو یوسف مهاجر چندین سال است که در استان ادلب سوریه در کنار گروه شبهنظامی تحریر شام قرار داشته و علیه نیروهای دولت سوریه جنگیده است اما نشر ویدیوی اخیر او در شبکههای اجتماعی در افغانستان بحث برانگیز شده است.
دلیل بحثبرانگیز شدن حضور ابویوسف مهاجر در سوریه این است که گروه تروریستی کتیبه امام بخاری روابط نزدیکی با طالبان دارد و این گروه در ولایتهای فاریاب و جوزجان سالها در کنار طالبان علیه نیروهای دولتی افغانستان جنگیده است. در واقع حضور کتیبه امام بخاری در سوریه(هرچند تازه نیست) باعث تازه شدن بحثهایی شده که در مورد روابط طالبان با گروههای تروریستی مختلف و فعالیت فرامرزی این گروهها وجود داشته است.
طالبان مدعی است که روابط خود را با گروههای تروریستی قطع کرده و به این گروهها اجازه فعالیت در افغانستان را نمیدهد. اما حضور مهاجر در سوریه و اعلام حضور مقتدرانه او نشان میدهد که طالبان هنوز روابط خود را با گروههای تروریستی نگهداشته و شبکهای از روابط گسترده میان طالبان، القاعده و سایر گروههای تروریستی وجود دارد که برای امنیت منطقه خطرناک است.
چند روز پیش، در زمانیکه گروههای شبهنظامی مخالف رژیم بشار اسد در حال پیشروی به سوی دمشق بودند، نشر تصاویری که حاوی حمل پرچمهای طالبان بدست شورشیان سوریهای بود، سوال رابطه طالبان با گروههای تروریستی منطقه و مشارکت طالبان در روند سقوط رژیم بشار اسد، البته با پا درمیانی امریکا و ترکیه، یک بار دیگر در اذهان برجسته شد.
گفته میشود که مهاجر حدود ۵۰۰ نفر دارد و از سالهای ۲۰۱۶ به بعد در سوریه در کنار سایر گروههای تروریستی علیه دولت سوریه جنگیده است.
گروه تروریستی کتیبه امام بخاری، که از اسلامگرایان ازبیکتبار تشکیل شده و هدف خود را تشکیل دولت اسلامی در ازبیکستان تعیین کرده، دارای دوشاخه است که یک شاخه آن در افغانستان فعال بوده و شاخه دیگر آن تحت رهبر ابویوسف مهاجر در سوریه فعالیت داشته است.
وزارت امور خارجه امریکا، ۲۲ مارس ۲۰۱۸، گروه «کتیبه امام بخاری» را در لیست سازمانهای تروریستی جهانی قرار داد.
بررسی سابقه فعالیت گروههای تروریستی در افغانستان و آسیای میانه نشان میدهد که از سال ۲۰۱۸، گروه «کتیبه امام بخاری» مرتبط با القاعده، مشارکت خود را در حملات تروریستی صورت گرفته علیه نیروهای امنیتی افغانستان افزایش داده است. در باره این گروه گفته شده که رهبران القاعده و طالبان، اعتماد بسیار زیادی به آن دارند و این گروه تبدیل به یک لینک در روابط استراتژیک آنها شده است.
کتیبه امام بخاری، همردیف، جنبش اسلامی ازبکستان، کتیبه توحید و جهاد و انجمن جهاد اسلامی، سه گروه تروریستی فعال در آسیای مرکزی و افغانستان، به شمار میرود.
در بیست و دومین گزارش جامع سازمان ملل منتشره ۲۷ جولای ۲۰۱۸، که در آن به روابط استراتژیک القاعده و طالبان و گروههای رابط میان آنان پرداخته شده، آمده است که« جنبش اسلامی ازبکستان، هنوز فرماندهی حدود ۵۰۰ جنگجو را در افغانستان در دست دارد… حدود ۵۰۰ جنگجوی دیگر آسیای مرکزی نیز متعلق به گروههای کتیبه امام بخاری، کتیبه التوحید و الجهاد، انجمن جهاد اسلامی هستند.»
موسسه مطالعات راهبردی شرق، به تاریخ ۸ حمل ۱۴۰۲ مطلب تحلیلیای را از«یوران بوتوبکوف» کارشناس در حوزه دکترین ایدئولوژیک گروههای سلفی ـ جهادی آسیای مرکزی، منتشر کرده که در آن به روابط گروههای تروریستی فعال در افغانستان و آسیای مرکزی پرداخته شده است. در این مطلب آمده که از بین همه گروههای تروریستی ذکر شده در بالا، تنها «کتیبه امام بخاری» و «جنبش اسلامی ترکستان شرقی» در شمال غرب چین، در حال حاضر به طور مشترک حملاتی را بر ضد نیروهای دولتی افغانستان انجام میدهند.
در این مطلب آمده که «رهبران طالبان و القاعده، از بین گروههای جهادی آسیای مرکزی که مشغول جنگ در افغانستان هستند، بیشترین اعتماد را به کتیبه امام بخاری، حزب اسلامی ترکستان و انجمن جهاد اسلامی دارند.»
کارشناس دکترین ایدیولوژیک گروههای جهادی آسیای میانه در مطلب یاد شده، جزییاتی به شرح زیر در باره کتیبه امام بخاری ارایه میدهد:«گروه کتیبه امام بخاری ۲ شاخه دارد. شاخه اصلی این گروه، متشکل از بیش از ۵۰۰ نیروی شبه نظامی، به رهبری «ابو یوسف مهاجر» هم اکنون در استان ادلب سوریه مستقر است. به رغم اینکه کتیبه امام بخاری خود را به عنوان یک گروه مستقل معرفی میکند اما رابطه نزدیکی با گروه تحریر شام دارد. دومین شاخه گروه کتیبه امام بخاری، در افغانستان متمرکز شده است و خود را بخشی از طالبان میداند. حتی نام و نشان این شاخه کتیبه امام بخاری، پیوند نزدیکی با طالبان دارد. همه میدانیم که طالبان خود را با عنوان امارت اسلامی افغانستان معرفی میکند…رهبران کتیبه امام بخاری نیز با توافق طالبان، این شاخه از گروه خود را با نام کتیبه الامام بخاری امارت اسلامی افغانستان معرفی کردهاند. این گروه پس از بیعت با ملا عمر رهبر طالبان، تبدیل به عاملی در تقویت رابطه استراتژیک بین طالبان و القاعده شد.»
در این مطلب تحلیلی در باره فعالیتهای گروه کتیبه امام بخاری در سوریه چنین نگاشته شده است:«مرکز رسانهای این گروه در ادلب واقع شده است و به ترویج فعالیتهای هر ۲ شاخه این گروه در شبکههای اجتماعی میپردازد. ابو یوسف مهاجر رهبر کتیبه امام البخاری در برنامههای تبلیغاتی و خطبههای نماز جمعه خود، به طور مرتب به موعظههای اسامه بن لادن بنیانگذار و ایمن الظواهری رهبر فعلی القاعده اشاره میکند. سلفیگری رادیکال و تکفیرگرایی شبه نظامی، پایه اصلی ایدئولوژی جهادی گروه کتیبه امام بخاری را تشکیل داده است.»
این کارشناس گروههای تروریستی آسیای مرکز در ادامه مینویسد:«طبق دکترین ایدئولوژیک، هدف کتیبه امام البخاری عبارت است از: تشکیل یک دولت اسلامی در آسیای مرکزی، سرنگونی رژیم بشار اسد و حفاظت و گسترش ایدئولوژی سلفی ـ جهادی در سرتاسر دنیا از طریق اعمال زور. علاوه بر این، ابو یوسف مهاجر به تحسین موفقیتهای نظامی مجاهدین طالبان پرداخته و از آنها با عنوان سلحشورانِ با ایمان الله نام میبرد.»
نویسنده در ادامه میافزاید:«از بهار سال ۲۰۱۸، جهادیون ازبک، به همراه طالبان، بیش از ۱۰ حمله تروریستی تحت نام عملیاتهای «خندق» و «منصوری» انجام دادهاند. پس از هر حمله تروریستی، مرکز رسانهای کتیبه امام بخاری، فیلمها و تصاویری از سلاحها و تجهیزات نظامی به غنیمت گرفته شده منتشر کرده و نام سربازان کشته شده ارتش افغانستان را در کانال تلگرامی خود منتشر کرده است. برای مثال، ۱۸ جولای ۲۰۱۸، این مرکز رسانهای گزارش داد که مجاهدین کتیبه امام بخاری، در قالب عملیات مشترک “خندق”، ۴ نیروی نظامی که تحت نظر ناتو آموزشهای نظامی دیده بودند را به قتل رساندند و یک دستگاه تانک و ۳ خودروی “هامر” را منهدم کردند. در پایان نیز، این گروه بار دیگر وفاداری خود را به طالبان اعلام کرد. این موضوع نشان میدهد که گروه کتیبه امام بخاری همچنان به بیعت تاریخی خود با طالبان و القاعده پایبند است…گروه کتیبه امام بخاری، انجمن جهاد اسلامی و حزب اسلامی ترکستان همچنان در حال جذب نیرو، کسب تجربه در میدان جنگ و ایجاد ارتباطات بینالمللی هستند.»
نویسنده این مطلب تحلیلی در باره گروههای تروریستی در آسیای مرکزی به این باور است که ازبیکستان تلاشهای دیپلماتیکی را به خرچ داده تا طالبان افغانستان را متقاعد سازد که اجازه فعالیت به گروههای تروریستی ضد ازبیکستان از جمله کتیبه امام بخاری و جنبش اسلامی ازبیکستان را ندهد. اما نویسنده معتقد است که این تلاشها راه بجایی نمیبرد.
گفتنی است که ازبیکستان در سه سال اخیر روابط گرمی با طالبان برقرار کرده که انگیزه آن را میتوان در تحلیل کارشناس فوقالذکر از فعالیت گروههای تروریستی در افغانستان و آسیای مرکزی پیدا کرد.
این نکته هم قابل یادآوری است که طبق گزارشهایی که از نحوه رفتار گروه تحریر شام در روسیه منتشر شده، این گروه در سالهای اخیر تلاش کرده تا گروههای تروریستی بیرونمرزی نظیر گروه کتیبه امام بخاری را از خود دوره کرده و خود را به عنوان یک گروه مستقل سوریهای که ربطی با جریان بینالمللی تروریزم ندارد، معرفی کرده است. طبق این گزارشها، کتبه امام بخاری چندبار از سوی تحریر شام زیر فشار قرار گرفته که سوریه را ترک کند.
این اتفاقی است که در افغانستان نیز افتاده است. در افغانستان نیز طالبان به کمک القاعده و دهها گروه تروریستی دیگر، علیه نظام مردمی جنگید اما وقتی نشانههای پیروزی طالبان ظاهر شد، این گروه تلاش کرد تا نشان دهد که با گروههای تروریستی بیرونی رابطه ندارد و حتا در چند مورد با آنان جنگید. در نهایت در توافقنامه دوحه میان امریکا و طالبان، گروه طالبان به امریکا متعهد شد که علیه گروههای تروریستی بیرونی در افغانستان مبارزه میکند. در سه سال اخیر طالبان زیاد تلاش کرده تا خود را یک گروه مستقل و بیربط با سازمانهای بینالمللی تروریستی نشان دهد و شماری از افراد و فرماندهان آنان را از بین برده است. اما در عین حال، حلقات در درون طالبان مخالف این رویکرد بوده و بر حفظ روابط و دوستی با گروههای هفکر و همسنگر تاکید دارند.
اکنون که تحریر شام در سوریه به قدرت رسیده، به نظر میرسد که مسیر مشابه به مسیر پیموده شده طالبان را طی کند. این گروه تلاش خواهد کرد تا گروههای تروریستی بیرونی را اخراج کند که احتمال درگیری را میان آنان افزایش میدهد. این نگرانیای است که اکنون ناظران از آن به عنوان احتمال جنگ داخلی در سوریه یاد میکنند.
اما در صورتی که تحریر شام بسوی تشکیل دولت ملی و جدایی از گروههای تروریستی گام بردارد، فضا و زمینه فعالیت به گروههای بیرونی از جمله کتیبه امام بخاری تنگ میشود و آنان ناگذیراند که سوریه را ترک کنند. آنان باید در منطقه دیگری به جنگ بروند. این منطقه تا کنون مشخص نیست. آیا آنان دوباره به افغانستان برخواهند گشت؟
نویسنده: رستم روشنگر