یک نهاد تازه تاسیس اجتماعی-سیاسی به نام دیدبان تاجیک اعلام موجودیت کرده و در پیامی که در صفحه فیسبوک خود تحت عنوان «بیانیه نخستین دیدبان تاجیک» منتشر کرده، گفته است که دیدبان تاجیک از نخبگان دانشگاهی تاجیک تشکیل شده و در راستای تشخیص منافع و مصالح تاجیکان، انسجام و اتحاد تاجیکان و دفاع از ارزشهای هویتی، تاریخی و فرهنگی تاجیکان فعالیت میکند.
در بیانیه دیدبان تاجیک آمده که این نهاد «به تاریخ ۱۴ عقرب/آبان، ۱۴۰۲، از سوی جمعی از نخبگان فکری متعهد و وفادار به کیان تاجیکان از حوزههای مختلف جغرافایی و فکری،عمدتاً از میان دانشگاهیان تاجیک ایجاد گردید.»
بیانیه میافزاید که «اعضای دیدبان تاجیک در بیشتر از یک سال اخیر، به کارهای تاسیسی(تدوین منشور، اساسنامه، نامگذاری و ساختن لوگو) پرداختند که خوشبختانه اکنون دیدبان تاجیک از مراحل تاسیسی عبور کرده و به عنوان یک نهاد دارای منشور و اساسنامه، آماده میشود که در جهت تحقق اهداف تعیین شده گامهای عملی بردارد.»
در این بیانیه، تشخیص منافع و مصالح تاجیکان، انسجام و اتحاد تاجیکان، آگاهی و بیداری تاجیکان، دفاع از ارزشهای هویتی، تاریخی، فرهنگی و زبانی تاجیکان، و تدوین راهبردهای جامع برای تقویت حضور تاجیکان در مناسبات قدرت در کشور، از اهداف اساسی دیدبان تاجیک دانسته شده است.
بیانیه تصریح میدارد که دیدبان تاجیک« از طریق یک سازوکار شبهپارلمانی به صورت مداوم در مشورت و همکاری با سایر تشکلهای تاجیکی و نخبگان فکری، در جهت تحقق اهداف یاد شده به بحث و تبادل نظر پرداخته و راهکارهای موثری را برای تامین مصالح و منافع تاجیکان فرا راه همه نیروها و نهادهای تاجیکی قرار خواهد داد.»
در این بیانیه آمده که«دیدبان تاجیک، معتقد است که دستکم در یک صد سال اخیر در خراسان/افغانستان، تاجیکان فراز و فرودهای سیاسی و نظامی زیادی را تجربه کردهاند اما بدلیل نبود یک دیدگاه و راهبرد مدون مبتنی بر سنجش دقیق منافع و مصالح تاجیکان، نتوانستهاند آنگونه که باید در راستای حفظ و پاسداری از منافع شان روشمند عمل نمایند و به همین دلیل آسیبها و زیانهای زیادی را متحمل شده و اکنون در وضعیت دشواری از نقطه نظر حضور شان در صحنه سیاست، حکومت و حتا جامعه و فرهنگ قرار گرفتهاند.»
در ادامه بیانیه دیدبان تاجیک، در باره نگاه تاریخی این نهاد به گذشته و آینده تاجیکان پرداخته شده و چنین نگاشته شده است:« دیدبان تاجیک، در حالی که احیای شکوه و عظمت تاریخی تاجیکان را در افق دید خود دارد و آگاه است از اینکه چه عوامل و دلایلی سبب افول عظمت و اقتدار تاجیکان گردید؛ تلاش میکند که نگاه انسانی، عدالتخواهانه و مبتنی بر احترام متقابل به دیگر اقوام، به قضایا داشته و از فروغلطیدن در ورطه تفکرات منحط برتریجویانه و غیراخلاقی که منجر به نادیده گرفتن کرامت انسانی سایر شهروندان کشور و حقوق سایر اقوام میگردد، جلوگیری نماید. این سنت دیرین نیاکانی ما است که برای تامین حقوق خویش و دفاع از خویشتن تلاش میکنیم و اما حقوق و کرامت دیگران را زیرپا نمیکنیم و رفتار زبونانه و موذیانه در پیش نخواهیم گرفت.»
دیدبان تاجیک، از سایر نخبگان تاجیک خواستار کمک و همکاری در زمینه «ساختن آینده درخشان و با شکوه برای تاجیکان» شده و در بیانیه نخستن خود افزوده است:«دیدبان تاجیک؛ خود را بینیاز از مشورت و دریافت نقطه نظرهای سازنده نخبگان فکری تاجیک، در بیرون از چارچوب تشکیلاتی دیدبان، نمیداند و تلاش خواهد کرد تا کانونی باشد برای همآیش همه متفکرین دلسوز و متعهد تاجیک که دغدغه امروز و فردای نسل تاجیک را در سر دارند. بناً از همه تاجیکان خواهشمندیم که همکار ما در ساختن یک آینده درخشان و با شکوه برای تاجیکان باشند و طرحها، دیدگاهها، پییشنهادها و انتقادات خود را با ما شریک سازند.»
در پایان بیانیه تاجیک به این نکته تاکید شده که این نهاد به صورت مداوم مترصد رفتار و عملکرد اشخاص و جریانهای سیاسی تاجیکی خواهد بود و با در نظرداشت منافع و مصالح تاجیکان در قبال مسایل روز اعلام موضع خواهد کرد.
در این بخش آمده است:«دیدبان تاجیک؛ افزون بر اینکه به صورت مداوم به بحث و مشورت و تبادل نظر در مورد منافع و مصالح تاجیکان خواهد پرداخت، از واقعیتهای عینی جامعه سیاسی، نظامی و فرهنگی تاجیک و آنچه در سرزمین ما امروز میگذرد، نیز منتزع نخواهد بود. دیدبان تاجیک، مترصد رفتار و عملکرد تمامی اشخاص شناخته شده تاجیک و جریانهای سیاسی، نظامی، فرهنگی و اجتماعی فعال در حوزه تاجیکان خواهد بود و هر زمان لازم شود، موقف خود را در قبال قضایای جاری اعلام میدارد. ملاک و معیار داوری دیدبان تاجیک در مورد رفتار و عملکرد افراد و نهادها و سازمانها، منافع و مصالح تاجیکان است و بر همین مبنا در خصوص عملکرد افراد و نهادها اعلام موضع خواهد شد.»
دیدبان تاجیک که براساس اطلاعات مندرج در بیانیه نخستین این نهاد، بیشتر از یک سال پیش ایجاد شده، یکی از چند تشکل تازه تشکیل اجتماعی در میان تاجیکان است که با شعار و داعیه دفاع از تاجیکان و انسجام و آگاهی در میان آنان ایجاد شده است.
چنانچه از بیانیه نخستین دیدبان تاجیک بر میآید، این تشکل معتقد است که تاجیکان به دلیل کمکاری در حوزه تفکر سیاسی معطوف به قدرت دچار سرنوشت فلاکتبار شدهاند و برای رهایی از این وضعیت نیاز به اتحاد، آگاهی و برنامهسازی استراتیژیک است و این کاری است که نخبگان تاجیک باید برای احیای اقتدار تاجیکان به آن اهتمام ورزند.
باید گفت که رفتارهای قومی و تبعیضآمیز طالبان، منجر به شکلگیری جریانهای سیاسی و قومی در میان اقوام غیرپشتون شده و این یک اتفاق تازه و تاریخی در سیاست افغانستان است.