آرنه استراند، پژوهشگر ارشد مؤسسه پژوهش صلح اسلو (PRIO) در تحلیلی راهبردی پیرامون تنشهای جاری میان طالبان و پاکستان، گفته که ریشه این تنشها عمیق است و به مناقشات تاریخیای اشاره دارد که طی بیش از یک سده لاینحل باقی مانده است.
این پژوهشگر ارشد گفته که علیرغم تمرکز افکار عمومی بر پیامدهای استراتژیک نبرد متأخر در حوزه ایران، گسلهای امنیتی میان کابل و اسلامآباد همچنان فعال است. بحرانی که به گفته او، ریشههای آن به معاهده ۱۸۹۳ دیورند بازمیگردد.
در این تحلیل راهبردی آمده که پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، محاسبات اسلامآباد بر مبنای همکاری کابل در سرکوب تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) استوار بود؛ اما طالبان با معرفی داعش شاخه خراسان به عنوان تنها دشمن اصلی، عملاً از تقابل با تیتیپی اجتناب کرد. موضوعی که به گفته این تحلیلگر، به ایجاد یک بنبست امنیتی میان طالبان و پاکستان منجر شد و ارتش پاکستان را به سمت استفاده از اهرمهای فشار سوق داد.
به اعتقاد این تحلیلگر، تحرکات دیپلماتیک طالبان برای تنوعبخشی به شرکای منطقهای، لایه دیگری از تنشها را فعال کرده است. سفر امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان به هند و توافق بر سر گسترش همکاریهای دوجانبه، سیگنال نگرانکنندهای به اسلامآباد صادر کرد.
در حال حاضر، روابط میان طالبان و پاکستان از درگیری و تقابل مستقیم نظامی تا پیشبرد مذاکرات صلح با پادرمیانی کشورهای منطقه در نوسان است و حالت بحرانی و پیشبینی ناپذیر پیدا کرده است.
مقامهای پاکستان حملات لفظی تندی را علیه طالبان انجام میدهند و گاهی هم اقدام به انجام عملیات نظامی میکنند اما طالبان سکوت در پیش گرفته و تلاش دارند تا از طریق نرمش و سازش پاکستان را از پیگیری اهداف نظامی منصرف نمایند. رویکردی که ضعف و ناتوانی تلقی شده و نتیجهای هم در پی نداشته است.
بسیاری از ناظران به این باوراند که تنش میان طالبان و پاکستان، علاوه بر مسأله لاینحل مرزی، به موضوع قومی پشتونها هم پیوند دارد. پشتونهای افغانستان، با اعلام اینکه خط دیورند قوم پشتون را از هم جدا کرده، از پذیرش آن به عنوان مرز رسمی دو کشور اباورزیده و آتش خصومت با پاکستان را شعلهور نگهداشتهاند. حمایت از طالبان پاکستان نیز در همین چارچوب صورت میگیرد. زیرا طالبان هر دو کشور، پشتون هستند.
گفتنی است که اقوام غیرپشتون افغانستان(هفتاد در صد جمعیت) با ادعای پشتونها در مورد خط دیورند همسویی ندارند و آن را یک موضوع حل شده میدانند.