نقیبالله فایق، معاون پیشین وزیر امور داخله، در دفاع از اظهارات اخیرش در باره احتمال تجزیه افغانستان و تشکیل ترکستان جنوبی در ولایتهای شمالی کشور، گفته که ترکستانخواهی ریشه در بیعدالتی موجود در افغانستان دارد.
نقیبالله فایق که در زمان جمهوریت مدتی به حیث والی فاریاب نیز کار کرد و از چهرههای نزدیک به مارشال عبدالرشید دوستم رهبر جنبش ملی افغانستان به شمار میرود، دو روز پیش در یادداشتی در فیسبوک نوشت که در آینده احتمالاً افغانستان تجزیه شود. او ابراز امیدواری کرد که با تجزیه کشور، در ولایتهای شمالی دولت مستقل ترکستان جنوبی شکل گیرد و به گفته او اقوام ترکتبار بتوانند با حفظ هویت تباری خود آزادانه زندگی کنند.
اظهارات آقای فایق با واکنشهای گسترده در شبکههای اجتماعی افغانستان مواجه شد. بسیاریها با انتقاد از این اظهارات، طرح قومی برای تجزیه کشور را خطرناک خواندند. شماری هم از این اظهارات حمایت کرده و مسبب شکل گیری چنین دیدگاههایی را استبداد قومی حاکم در رژیم طالبان دانستند که اقوام غیرپشتون را متمایل به طرحهای جداییطلبانه کرده است.
وی در یادداشت تازهای که در پاسخ به انتقادهای مطرح شده منتشر کرده، نوشت: «من هیچ زمانی در مقابل طرح لوی پشتونستانخواهی، طرح خراسانخواهی و آرزوی هزارستانخواهی مخالفت نداشتم. هرکس حق دارد با آرزوهایش زندگی کند.»
در همین حال، عنایتالله بابر فرهمند، معاون پیشین ریاست اجرایی حکومت وحدت ملی و از اعضای ارشد حزب جنبش ملی به رهبری مارشال دوستم، از موضع نقیبالله فایق حمایت کرده و «ترکستانخواهی» را «داعیهای مشروع و مبتنی بر واقعیتهای عینی افغانستان» دانسته است.
آقای فرهمند گفته که حزب جنبش ملی، ماهیت الحاقگرایانه ندارد و بهدنبال بازتعریف هویت بر مبنای پروژههای فراملی نیست و داعیه ترکستانخواهی بر محور صیانت از هویت، بومیگرایی، جلوگیری از تغییر بافت جمعیتی و غصب زمین شکل گرفته است.
اظهارات چهرههای سیاسی ازبیکتبار نزدیک به مارشال دوستم در مورد احتمال تجزیه کشور و تشکیل دولت مستقل با عنوان ترکستان جنوبی، پس از آن مطرح شده که برخی از مراکز مطالعات راهبردی، از جمله مرکز مطالعات راهبردی جنوب آسیا در پاکستان نیز احتمال تجزیه افغانستان در فرایند تحولات جیوپولتیک جهانی و منطقهای را مطرح کردهاند.
گفتنی است که سیاستهای سرکوبگرانه طالبان به عنوان یک گروه قومی(پشتونی) که اقوام غیرپشتون ( هفتاد درصد جمعیت کشور) را از حقوق سیاسی، فرهنگی و اجتماعی محروم کرده، یکی از دلایل مطرح شدن بحثهای جداییطلبانه در کشور شده است.
پاکستان که در این اواخر با طالبان وارد تنش شدید و تقابل نظامی شده، از اقوام غیرپشتون دعوت کرده که در مبارزه با طالبان و سرنگونی رژیم قومی این گروه با این کشور همکاری کنند. درخواستی که برخی از جریانهای سیاسی غیرپشتون به نحوی از آن استقبال کردهاند.
ازبیکها در چند ولایت شمالی افغانستان زندگی میکنند و در گذشته نیز در میان نخبگان فکری قوم ازبیک موضوع تشکیل ترکستان جنوبی مطرح شده است. با این حال، در مناطق ازبیکنشین اقوام دیگری از جمله تاجیکها، هزارهها و پشتونها نیز سکونت دارند و به همین دلیل طرحهای جداییطلبی بر مبنای هویت قومی خطرناک تلقی میشود.