نقیبالله فایق، معاون پیشین پالیسی و استراتژی وزارت امور داخله در نظام جمهوریت، در یادداشتی نوشته که با توجه به تحولات جاری در سطح منطقه و جهان، احتمال تجزیه افغانستان وجود دارد. او ابراز امیدواری کرده که با تجربه افغانستان، در مناطق شمالی کشور، دولت «ترکستان جنوبی» تشکیل شود و دولتهای ترکزبان از آن حمایت کنند.
آقای فایق که از چهرههای سیاسی جوان ازبیکتبار است و مدتی به عنوان والی ولایت شمالی فاریاب کار کرده است، با اشاره به گردهمایی رهبران «کشورهای ترکزبان» در قزاقستان نوشته است که مناطق شمالی افغانستان از گذشته بهعنوان «ترکستان جنوبی» شناخته میشدند و بخشی از تاریخ و هویت جهان ترک به شمار میروند.
فایق در بخشی از این یادداشت که در حساب کاربری در فیسبوک خود منتشر کرده نوشته است: «ما چه زمانی با هویت و اصالت تاریخی شامل جهان تورک خواهیم شد. تورک بودنم آرزوست.»
این مقام پیشین حکومت، ابراز امیدواری کرده که در آینده، در شمال افغانستان یک دولت جدید با عنوان «تورکستان جنوبی» شکل بگیرد و کشورهای ترکزبان جهان از آن حمایت کنند.
فایق نوشته است: «اگر تحولات جهان به همین سرعت پیش برود، ممکن افغانستان تجزیه شود و در مناطق شمالی آن دولت جدیدی به نام تورکستان جنوبی ایجاد گردد.»
نقیبالله فایق از چهرههای نزدیک به مارشال دوستم رهبر حزب جنبش ملی افغانستان به شمار میرود.
ایده تشکیل دولت مستقل در شمال افغانستان با نام «ترکستان جنوبی» در گذشته نیز از سوی نخبگان فکری و فرهنگی ازبیکتبار مطرح شده اما این نخستین بار است که یک مقام پیشین حکومتی و یکی از چهرههای شناخته شده حزب جنبش به رهبری مارشال دوستم این ایده را به صراحت مطرح میکند.
آگاهان امور میگویند که طرفداران ایده تشکیل دولت مستقل «ترکستان جنوبی» در شمال کشور، دستکم ۹ ولایت شمال و شمال شرقی(فاریاب، جوزجان، سرپل، بلخ، سمنگان، بغلان، کندز، تخار و بدخشان) را به عنوان جغرافیای شامل در ترکستان جنوبی در نظر دارند. جغرافیایی که در آن اقوام تاجیک، هزاره، پشتون و اقوام کوچکتر دیگری نیز حضور دارند.
اظهارات فایق در حالی مطرح میشود که چند روز پیش، ماریا سلطان، رییس مرکز مطالعات راهبردی جنوب آسیا در پاکستان، نیز احتمال تجزیه افغانستان را مطرح کرد. او گفت که افغانستان را نمیتوان یک دولت-ملت در نظر گرفت بلکه به گفته او جغرافیایی افغانستان جزایری از سکونتگاه اقوام مختلف با وابستگی و وفاداری به دولتهای پیرامون است که میتواند میان چند کشور تقسیم شود.
با این حال، در گذشته هر باری که ایده تشکیل ترکستان جنوبی در شمال افغانستان از سوی ازبیکها مطرح شده، طرح چنین ایدهای با مخالفت و اعتراض اقوام دیگر ساکن در شمال روبرو شده است. مخالفان این ایده میگویند که تجزیه کشور در خطوط قومی، منجر به شکلگیری منازعات و جنگهای جدید قومی در آینده میشود و میتواند بستری برای نسلکشی قومی فراهم کند. این عده باور دارند که یکی از دلایل جنگ و بیثباتی دومدار در افغانستان، نام قومی کشور است و هر طرحی که با نام قومی در فکر تجزیه باشد، تکرار طرح ناکام گذشته است. به باور این عده، راه بیرون رفت از بحران جنگ قومی این است که نام افغانستان به یک نام غیرقومی تغییر کند تا همه اقوام ساکن در کشور نسبت به سرزمین احساس مالکیت داشته باشند و هیچ قومی دعوای انحصاری مالکیت را نداشته باشد.