رسانههای بینالمللی گزارش دادهاند که در ادامه تحرکات دیپلماتیک قدرتهای جهانی در آسیای مرکزی، سرجیو گور، فرستاده ویژه ایالات متحده امریکا در امور آسیای جنوبی و میانه، امروز ۹ ثور/اردیبهشت، برای انجام یک سفر دو روزه وارد تاجیکستان شده است.
قرار است نماینده ویژه امریکا برای آسیای میانه، با امامعلی رحمان، رییس جمهوری تاجیکستان و شماری از مقامات ارشد این کشور در باره توسعه همکاریهای دوجانبه گفتوگو کند.
محور اصلی این گفتوگوها شامل تقویت همکاریهای اقتصادی، انرژی، سرمایهگذاری و همچنین مسائل امنیتی منطقهای عنوان شده است.
سرجیو گور بالاترین مقام امریکایی است که پس از جنگ اخیر امریکا با ایران وارد تاجیکستان شده است.
با توجه به روابط دیرینه تاجیکستان با روسیه و وجود پایگاه نظامی آن کشور در تاجیکستان، روابط دوشنبه با امریکا همیشه با توجه ویژه همراه بوده است.
چندی پیش امام علی رحمان رییس جمهوری تاجیکستان، همراه با رییسان جمهوری پنج کشور دیگر آسیای میانه به امریکا رفت و دیدار او با دونالد ترامپ رییس جمهوری امریکا مورد توجه خاص رسانهها قرار گرفت.
همچنان سفر اعلام ناشده چند ماه پیش امام علی رحمان به عربستان سعودی توجه تحلیلگران روابط بینالملل را به خود جلب کرد. آقای رحمان حدود دو هفته در انظار عمومی ظاهر نشد و سرانجام گفته شد که در این مدت، جهت ادای حج به عربستان رفته بود. موضوعی که با گمانهزنیهای زیادی در باره چرخشهای احتمالی در روابط تاجیکستان همراه شد.
اکنون سفر نماینده ویژه امریکا برای آسیای میانه به تاجیکستان با سفر ضمیر کابلوف نماینده ویژه روسیه برای افغانستان، به کابل، با هم مقایسه شده و حایز اهمیت دانسته شده است. این احتمال مطرح شده که در چارچوب تحولات سیاسی و جیوپولتیکی اخیر در محور جنگ ایران و امریکا، جابجاییهایی در روابط سنتی کشورها صورت گیرد.
تاجیکستان به صورت سنتی وفاداری خود را به مسکو حفظ کرده و بیش از سایر کشورهای آسیای میانه در این رابطه پایداری نشان داده است. ناظران میگویند که اتکای یک جانبه دوشنبه به مسکو، باعث عقبماندگی تاجیکستان شده و این کشور را در روابط بینالمللی با کشورهای جهان بهویژه کشورهای غربی دچار انزوا کرده است.
در مقابل به اعتقاد ناظران، روسیه چندان به دیدگاههای تاجیکستان در مسایل منطقهای اهمیت نداده است. امری که دوشنبه را ناراض ساخته است. این نارضایتی به باور آگاهان، محملی برای تمایل تاجیکستان برای برقراری روابط با کشورها در بیرون از چارچوب سنتی روابط خارجی دوشنبه فراهم کرده است.
یکی از نمونههای آشکار بیاعتنایی مسکو به دیدگاههای تاجیکستان، برسمیت شناسی طالبان دانسته میشود. در حالی که دولت امام علی رحمان به صورت قطعی و آشکار از برقراری هرگونه روابط با طالبان خودداری کرد و با تروریستی خواندن رژیم طالبان، از مخالفان این گروه حمایت کرد، اما روسیه در جهت خلاف این حرکت، اولین و یگانه کشوری بود که طالبان را برسمیت شناخت.
با این حال، موقعیت جغرافیایی تاجیکستان(محاط بودن به خشکی و واقع شدن در حیاط چین و روسیه دو رقیب جهانی امریکا) برقراری روابط این کشور با امریکا را با دردسرهای زیادی همراه خواهد کرد. مگر اینکه پاکستان نیز در این زمینه همکاری کند و دوشنبه بتواند با تشکیل یک کریدور با اسلامآباد، فشارهای احتمالی همسایگان قدرتمند خود را کاهش دهد و آزادی عمل خود را در برقراری روابط مستقلانه با غرب و امریکا بدست آورد. مقامهای تاجیکستان و پاکستان بارها دیدارهایی در یکی دو سال اخیر با هم داشتهاند. مشخص نیست که این دیدارها در چارچوب «زمینهسازی برای همکاری گسترده با جهان غرب» انجام شده یا خیر!