اظهارات اخیر محمد محقق رهبر حزب وحدت مردم افغانستان و عضو ارشد رهبری شورای عالی مقاومت برای نجات، در باره برسمیتشناسی خط دیورند، با واکنشهای گسترده در جامعه سیاسی افغانستان مواجه شده است. در این میان سیاسیون پشتونتبار واکنش تند و منفی به اظهارات آقای محقق نشان دادهاند.
رحمتالله نبیل، رییس پیشین اداره امنیت ملی در نظام جمهوریت، سخنان محمد محقق را، «یک چرخش سیاسی قابل پرسش با رنگ و بوی معامله» خوانده است.
آقای نبیل امروز(دوشنبه) در حساب کاربری خود در اکس نوشت که اگر سخنان آقای محقق زمانی که او در اوج قدرت بود و استقلال تصمیمگیری داشت مطرح میشد، میتوانست یک دیدگاه سیاسی قابل بحث به حساب آید.
نبیل نیز مثل دیگر سیاسیون پشتونتبار، موضوع مرز دیورند را «موضوع حساس تاریخی» خوانده که به گفته او «با اراده و تصمیم جمعی مردم افغانستان گره خورده و تعیین سرنوشت آن نیازمند یک روند ملی، شفاف و مبتنی بر اجماع است.»
محمد محقق در گفتوگو با تلویزیون آمو با بیان اینکه خط دیورند مرز رسمی دو کشور است، گفت که به مرزهایی پایبند است که از سوی سازمان ملل متحد بهعنوان مرز رسمی افغانستان شناخته میشود.
او تأکید کرده که امروزه سازمان ملل و کشورهای جهان خط دیورند را به رسمیت میشناسند و با ادامه این دعوا با اسلامآباد موافق نیست.
خط دیورند مرز ۲۶۴۰ کیلومتری میان افغانستان و پاکستان است که در سال ۱۸۹۳ میان افغانستان و هند بریتانیایی تعیین شد.
پاکستان و بقیه کشورها مرز دیورند را مرز رسمی دو کشور میدانند، اما حاکمیتهای پشتونی افغانستان، آن را خط «خیالی» و «فرضی» عنوان کرده و از پذیرش مرز رسمی بینالمللی دو کشور امتناع ورزیدهاند. رویکردی که به باور آگاهان امور بیشتر بازتاب نگاه قبیلهای پشتونها به واقعیتهای سیاسی و ناسازگاری با نظام بینالمللی کشوری است.
آگاهان همچنان میگویند که طبق اسناد موثق تاریخی، چند پادشاه و امیر افغانستان در گذشته اسنادی را امضا کردهاند که نشاندهنده برسمیت شناسی مرز دیورند به عنوان مرز رسمی افغانستان و پاکستان از سوی آنان است. آگاهان همچنان به این موضوع اشاره میکنند که هیچ یک از حکومتهای پشتونی در افغانستان در ۱۰۰ سال اخیر، در سازمان ملل و مراجع قضایی بینالمللی در مورد مرز دیورند دعوای حقوقی باز نکرده و پروندهای در این زمینه تشکیل نشده است. موضوعی که به اعتقاد آگاهان، ادعای نپذیرفتن مرز دیورند از سوی حکومت های پشتونی را فاقد اعتبار حقوقی میسازد و در حد یک ماجراجویی سیاسی عوامفریبانه تقلیل میدهد.
طالبان نیز مثل بقیه حاکمیتهای پشتونی، از پذیرش رسمی خط دیورند امتناع ورزیده است. موضوعی که یکی از عوامل تنش ساختاری در روابط این گروه با پاکستان دانسته میشود.
پشتونها میگویند که خط دیورند، قوم پشتون را دو پارچه کرده و به همین دلیل آنان از پذیرش آن امتناع میورزند. در مقابل اقوام غیرپشتون افغانستان بر پذیرش رسمی مرز دیورند تاکید دارند و ادعای دوپارچه شدن قوم پشتون را غیر منطقی عنوان میکنند. غیرپشتونهای افغانستان میگویند که اگر معیار نپذیرفتن مرزها پیوندهای قومی باشد، اقوام تاجیک و ازبیک و هزاره نیز در کشورهای مختلف سکونت دارند و تقسیمات کشوری باعث جدایی آنان شده است.
با این حال اعلام رسمی پذیرش خط دیورند از سوی محمد محقق رهبر حزب وحدت مردم افغانستان، بیشتر بازتاب تحولات سیاسی اخیر در محور تنشهای رو به افزایش میان طالبان و پاکستان دانسته میشود.
مقامهای پاکستان در یک سال اخیر بارها از احزاب و جریانهای سیاسی مخالف طالبان به ویژه جریانهای سیاسی منتسب به اقوام غیرپشتون درخواست کردهاند که در سرنگونی طالبان به این کشور همکاری کنند. در همین راستا چند نشست میان مخالفان عمدتاً غیرپشتون طالبان در پاکستان برگزار شده است.
یکی از احزاب مورد توجه پاکستان حزب وحدت برهبری محمد محقق بوده است. این حزب سابقه جنگ با طالبان را در کارنامه دارد و یکی از احزاب تشکیل دهنده ایتلاف شمال بود که در سال ۲۰۰۱ در سرنگونی رژیم طالبان نقش مهم ایفا کرد.
پاکستان در این اواخر موضوع تغییر رژیم طالبان را در دستور کار قرار داده است و اظهارات اخیر آقای محقق در مورد خط دیورند را میتوان در همین چارچوب بررسی کرد. این میتواند به معنای روشن کردن چراغ سبز همکاری حزب وحدت با پاکستان در سرنگونی رژیم طالبان تلقی شود. آقای محقق از مخالفان جدی طالبان است.
گفتنی است که بسیاری از نخبگان فکری جامعه در رسانههای اجتماعی از اظهارات آقای محقق در خصوص رسمی بودن خط دیورند حمایت کرده و آن را یک دیدگاه عقلانی در راستای ایجاد صلح و همزیستی منطقهای تعبیر کردهاند که باید به عنوان یک سیاست رسمی از جانب نهادهای ملی کشور در رابطه با پاکستان ارتقا کند و زمینه خصومت با پاکستان از بین برود.