علی رضا بیگدلی، سرپرست سفارت جمهوری اسلامی ایران در کابل، بیآنکه به صورت مستقیم به موضوع واگذاری پایگاههای نظامی از سوی طالبان به امریکا اشاره کند، گفته که در دوران حمله امریکا به افغانستان، ایران پایگاههای خود را در اختیار واشنگتن قرار نداد.
آقای بیگدلی افزوده است:«کشورهایی که امروز سرزمین خود را به عنوان پایگاه در اختیار کشورهای دیگر قرار میدهند، اگر این واقعیت را نپذیرند و از خود نپرسند که این وابستگی و سرسپردگی به آمریکا در واگذاری پایگاهها چه پیامدهایی برای این منطقه داشته و چه توهمی برای آنها ایجاد کرده است، باید بپذیرند که در کنار آمریکا ایستادهاند و در شکلگیری این فجایع نقشآفرینی میکنند.»
سفیر ایران در کابل در گفتوگو با شبکه خبری سحر با اشاره به حملات امریکا بر افغانستان تحت کنترل طالبان در سال ۲۰۰۱ گفته است: «در این سالها بارها مراجعاتی از سوی ناتو یا به هر حال از طریق روابط آنها، داشتیم مبنی بر اینکه حداقل اجازه دهیم از حریم هوایی ایران برای رسیدن به افغانستان استفاده کنند اما ما اجازه ندادیم. بدین معنا که ما کاملاً آنها را در یک محیط بسته قرار دادیم و آنها در واقع دچار فشار و محدودیت بسیار زیادی شدند، به این دلیل که نمیتوانستند از سرزمین ما علیه افغانستان استفاده کنند.»
وی تصریح کرده است: «برخی از کشورها که امروز سرزمین خود را به عنوان پایگاه در اختیار کشورهای دیگر قرار میدهند، باید بدانند که اگر این پایگاهها را در اختیار آمریکا نمیگذاشتند، اساساً مفهوم تجاوز شاید شکل نمیگرفت؛ چرا که آمریکا تجاوز خود به کشورهایی مانند افغانستان را بر مبنای همین پایگاهها شکل داد. آمریکا از نیویورک و واشنگتن به افغانستان حمله نکرد، افغانستان را بمباران نکرد و موشکباران نکرد، بلکه این اقدامات را از همین پایگاههای کشورهای خلیج فارس انجام داد.»
سفیر ایران در کابل افزوده که ایران نه تنها اجازه نداد که این کشور به پایگاه امریکا تبدیل شود، بلکه حتی اجازه نداد از فضای ایران استفاده صورت گیرد.
او تصریح کرده که در زمان خروج امریکا از افغانستان نیز آمریکاییها به ایران مراجعه کردهاند اما ایران پاسخ منفی داده و اعلام کرده که این موضوع به ما مربوط نیست و ما اجازه چنین کاری را نمیدهیم.
وی در این ادامه این گفتوگو گفته است:«این موضوع اهمیت آن را نشان میدهد که اگر کشورهای منطقه پایگاهها را در اختیار آمریکا قرار ندهند، این امر در واقع به معنای مستأصل کردن کلیه راهبردهای نظامی آنها خواهد بود. به عبارت دیگر، اساس تجاوز به کشورهای منطقه، از جمله عراق، افغانستان و حتی ایران، بر پایه وجود پایگاههایی در همین منطقه شکل گرفته است. کشورهایی که این واقعیت را نپذیرند و از خود نپرسند که این وابستگی و سرسپردگی به آمریکا در واگذاری پایگاهها چه پیامدهایی برای این منطقه داشته و چه توهمی برای آنها ایجاد کرده است، به نظر میرسد باید بپذیرند که در واقع در کنار آمریکا ایستادهاند و در شکلگیری این فجایع نقشآفرینی میکنند.»
سفیر ایران در کابل در این گفتگو اشاره صریحی به موضوع واگذاری پایگاههای نظامی در افغانستان از سوی طالبان به امریکا نکرده اما هرگاه اظهارات او را در کنار اظهارات اخیر ضمیر کابلوف نماینده ویژه روسیه برای افغانستان و برخی از گزارشها و خبرهای مرتبط دیگر قرار دهیم، به وضاحت میتوان گفت که سفیر ایران طالبان را نسبت به عواقب واگذاری پایگاههای نظامی به آمریکا هشدار داده است.
کابلوف روز گذشته گفت که روسیه برگشت نظامی آمریکا به افغانستان یا استقرار سازوکارهای نظامی ناتو و امریکا در افغانستان را غیر قابل قبول میداند. این اظهارات کابلوف اگر در کنار دو خبر دیگر مورد بررسی قرار گیرد به روشن شدن اظهارات سفیر ایران در کابل کمک میکند.
دو خبر دیگر عبارتند از رهایی گروگان آمریکایی از سوی طالبان و اظهارات جان بولتن مشاور پیشین امنیت ملی امریکا در خصوص همکاری طالبان با امریکا در جنگ با ایران است.
یک روز پیش طالبان اعلام کردند که یک گروگان امریکایی را «از سر مهربانی» رها کردهاند. ناظران این رفتار طالبان را نشانه تمایل این گروه به نزدیکی به آمریکا دانستهاند.
جان بولتن نیز گفته که اگر طالبان تمایل به بهبود روابط با امریکا دارند، باید با امریکا در جنگ با ایران همکاری کنند.
از کنار هم قرار دادن این خبرها میتوان این نتیجه را بدست آورد که در پشت صحنه چانهزنی میان طالبان و امریکاییها در خصوص واگذاری پایگاههای نظامی در افغانستان برای امریکا در جریان است و سفیر ایران در کابل با آگاهی از آن، به طالبان هشدار میدهد که از این اقدام اجتناب کنند و متوجه عواقب آن باشند.
در اظهارات کابلوف نیز شک و تردید در مورد احتمال توافق طالبان و امریکا مشهود است. او ابراز امیدواری کرده که طالبان به وعدههای گذشته خود به کشورهای منطقه در خصوص مخالفت با واگذاری پایگاههای نظامی به امریکا پایبند بمانند. یعنی کابلوف در این باره فقط ابراز امیدواری میکند و انگار در این مورد اطمینان ندارد.
ایران و روسیه دو کشوری اند که برغم انتقادهای گسترده، روابط گسترده با طالبان برقرار کرده و روی تعهدات ضد آمریکایی طالبان سرمایهگذاری کردهاند. سرمایهگذاریای که به نظر میرسد با آغاز جنگ امریکا با ایران در بوته آزمون دشوار قرار گرفته است.
طالبان در نزدیک به پنج سال اخیر، تلاش کردهاند تا همزمان با جلب حمایت کشورهای منطقه گزینه نزدیکی و تعامل با امریکا و کشورهای غربی را نیز برای خود حفظ کرده و به اصطلاح در روابط خارجی خود میان شرق و غرب توازن ایجاد کنند. این سیاست باعث شده که هم کشورهای غربی و هم کشورهای منطقهای با بیاعتمادی و تردید نسبت به نیات طالبان نگاه کنند.
با این حال، طالبان نشان دادهاند که اهل ایستادگی پای هیچ تعهدی نیستند و تحت فشار تهدید و تطمیع از این سو به آن سو میلان پیدا کرده و ماندن خود شان را در قدرت نسبت به ماندن پای هر تعهد و ارزشی ترجیح میدهند.
به اعتقاد آگاهان امور، بخشی از بدنه قدرتمند طالبان در تماس پنهانی مداوم با کشورها و سازمانهای غربی هستند و آنان از درون فشار وارد میکنند که در بزنگاههای مهم طالبان روابط با غرب را نسبت به روابط با دول شرقی ترجیح بدهند.
طالبان در مواجهه با جنگ ایران و امریکا یک موضع انفعالی و ظاهراً بیطرفانه را اتخاذ کردهاند که نشان دهنده تمایل این گروه به برقراری روابط با امریکا و کسب امتیازاتی از جانب واشنگتن است. البته مقامهای این گروه هیچگاه چنین تمایلی را پنهان نکردهاند.