نویسنده: بهرام بهین
اداره اطلاعات و فرهنگ طالبان در ولایت کندهار گفته که «خانه احمدشاه بابا» در کندهار، پس از اتمام کار بازسازی مرحله دوم آن، بر روی گردشگران بازگشایی شده است.
به گفته اداره اطلاعات طالبان در کندهار، کار بازسازی خانه احمد شاه درانی/ابدالی، ۱۷ ماه زمان گرفته و ۱۷ میلیون و ۵۰۰ هزار افغانی هزینه برداشته است.
وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان در اطلاعیهای اعلام کرد که«کار بازسازی فاز نخست خانه احمدشاه بابا که تحت نظارت ریاست حفظ آثار تاریخی این وزارت انجام شده، پس از ۱۷ ماه تکمیل» و برای بازدید گردشگران بازگشایی شد.
بر اساس خبرنامه منتشر شده، این پروژه که با بودجه ۱۷٫۵ میلیون افغانی به اجرا درآمد، شامل بازسازی و مرمت بخشهای مختلف خانه و حفظ ویژگیهای معماری تاریخی آن است.
احمدشاه ابدالی، از چهرههای تأثیرگذار در تاریخ خراسان بزرگ محسوب میشود که در اتحاد قبایل و شکلدهی افغانستان امروزی نقش او برجسته دانسته میشود. هرچند احمد شاه ابدالی خود را شاه خراسان میدانست(در آن زمان افغانستان شکل نگرفته بود) اما امروزه پشتونهای افغانستان او را متعلق به خود میدانند و از او به عنوان بنیانگذار افغانستان یاد میکنند.
هرچند احمدشاه ابدالی در میان جدالهای قومی افغانستان یک چهره مناقشه برانگیز نیست، اما شماری از فرهنگیان تاجیک، اقدام طالبان در بازسازی خانه او را نشانهای از رفتار دوگانه این گروه با مسایل قومی، هویتی و زبانی در کشور میدانند. آنان میگویند که طالبان مقبره احمد شاه مسعود را، که جایگاه رفیعی در میان تاجیکان دارد، تخریب کردند اما خانه احمد شاه ابدالی را به دلیل تعلقات قومی(پشتونی) با او با هزینه گزاف از محل بودیجه دولت، بازسازی کردهاند. این رفتار به اعتقاد آگاهان امور فرهنگی تاجیک نمونه واضحی از رفتار تبعیضآمیز طالبان است.
طالبان دراوایل برگشت شان به قدرت، مقبره احمد شاه مسعود، فرمانده کل جنبش مقاومت را در ولایت پنجشیر تخریب کردند و پس از سروصدهای رسانهای گسترده، اعلام کردند که تخریب مقبره احمد شاه مسعود یک اقدام شخصی بوده است.
فرهنگیان تاجیک میگویند که احمد شاه مسعود به همان اندازه که احمدشاه ابدالی برای پشتونها حایز اهمیت است برای تاجیکان مهم است و اصول همزیستی مسالمتآمیز این است که گروههای حاکم برسرنوشت کشور با مظاهر و ارزشهای قومی و هویتی همه اقوام رفتار یکسان داشته باشند.
در همین حال، طالبان مقبره عبدالعلی مزاری رهبر فقید حزب وحدت اسلامی(از قوم هزاره) را و همینگونه مقبره سیدحسین انوری(از قوم سادات/تاجیک) از چهرههای سیاسی-نظامی معروف افغانستان را تخریب کردند.
تخریب مقبره علی شیرنوایی از شاعران و عارفان شناخته شده ازبیکتبار نیز بخشی از کارنامه فرهنگی طالبان در تضاد با ارزشهای فرهنگی اقوام غیرپشتون دانسته میشود.
با توجه رفتارهای تخریبگرانه طالبان در مورد شخصیتهای سیاسی و نظامی اقوام غیرپشتون و اکنون اقدام این گروه در باره بازسازی خانه احمد شاه ابدالی، سوال تکراری تبعیض قومی در رژیم طلبان را یک بار دیگر برجسته میکند. این سوال بهویژه در برابر کسانی با جدیت مطرح است که مدعیاند، طالبان قوم ندارند و با همه اقوام یکسان رفتار میکنند. کسانی که میگویند اگر طالبان تخریب میکنند، از همه اقوام را تخریب میکنند و اگر میسازند از همه اقوام را میسازند. این روایتی است که طالبان آن را ترویج میکنند.
نکته قابل یادآوری دیگر در این زمینه، تخریب مجسمه بودا در بامیان در دوره اول حاکمیت طالبان است. این گروه در دوره اول حاکمیت خود، مجسمه بزرگ بودا در بامیان را که یکی از آثار ارزشمند تاریخی در سطح جهان دانسته میشود، با شلیک توپ تخریب کردند. اما اکنون وزارت اطلاعات وفرهنگ طالبان در اعلامیه خود در باره بازسازی خانه احمد شاه ابدالی این کار را در راستای تقویت ارزشهای تاریخی و جذب گرداشگران عنوان کرده است. امری که با رفتار طالبان در خصوص ارزشهای تاریخی و توجه به جاذبههای گردشگری کشور در تناقض قرار دارد.
در همین حال، مصرف بیش از ۱۷ میلیون افغانی در بازسازی خانه احمدشاه ابدالی در شرایطی که مردم افغانستان از شدت فقر و گرسنگی رنج میکشند و به کمکهای روزمره نهادهای خیریه بینالمللی وابسته هستند، به شدت سوال برانگیز است. این بدان معناست که طالبان پروای فقر و فلاکت مردم را ندارند و پول را در جاهایی مصرف میکنند که امیال وسلیقههای سیاسی و قومی خود شان حکم میکند.
