خبرگزاری پورانا نوشته‌های برتر پیرامون مسائل مهم سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و…را از صفحات اجتماعی گزینش و در بخش «نظرها» به نشر می‌رساند. مسوولیت نوشته‌ها بدوش نویسندگان است.
………………………………………………………………

زبان فارسی در جدال بدفهمی

زبان فارسی، با پیشینه‌ ای مشترک و ساختار واحد، در سه جغرافیای سیاسی افغانستان، ایران و تاجیکستان با سه نام متفاوت فارسی، دری و تاجیکی نام‌گذاری شده است. این سه‌ نامی‌ سازی نه حاصل تحول طبیعی زبان، بلکه پیامد مستقیم سیاست‌گذاری‌ های آموزشی، پروژه‌های دولت–ملت‌سازی و مداخلات ایدئولوژیک قرن بیستم است.

از منظر زبان‌شناسی، تفاوت‌ های موجود میان فارسی کابل، تهران و دوشنبه در سطح لهجه و گویش باقی می‌ماند و هرگز به مرز «زبان مستقل» نمی‌رسد. با این‌حال، نام‌ گذاری‌ های رسمی چنان القا کرده‌اند که گویی با سه زبان متفاوت مواجه‌ایم؛ بدفهمی‌ ای که بیش از آنکه علمی باشد، سیاسی است.

اصرار بر تفکیک اسمی زبان واحد، پیامدهایی روشن دارد: تضعیف سرمایهٔ مشترک فرهنگی، گسست مصنوعی در نظام‌ های آموزشی و تقلیل زبان به ابزار مرزبندی هویتی. «دری» و «تاجیکی» در این چارچوب نه زبان‌های مستقل، بلکه نام‌های سیاسی‌شدهٔ زبان فارسی‌ اند.

بدفهمی زبان فارسی، در اصل بدفهمی سیاست از زبان است. تا زمانی که نام‌گذاری‌های تجویزی جای واقعیت‌های زبان‌شناختی را بگیرد، زبان فارسی همچنان در جدال با سوء تعبیرهای هویتی باقی خواهد ماند.

بنابراین، پافشاری بر این ادعا که زبان فارسی به «دری»، «تاجیکی» یا نام‌های مشابه به‌ عنوان زبان‌های مستقل و چندگانه تقسیم می‌شود، نوعی انحراف علمی و زبان‌شناختی است. چنین ادعایی نه بر مبانی زبان‌شناسی تاریخی استوار است و نه از منطق دستوری و ساختاری برخوردار است، بلکه بیش از هر چیز ریشه در ملاحظات سیاسی، آموزشی و هویتی دارد.

…………………………………….

نویسنده: کام‌بخش نیکویی، استاد دانشگاه

برگرفته شده از: صفحه فیسبوک کام‌بخش نیکویی