خبرگزاری پورانا نوشتههای برتر پیرامون مسائل مهم سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و…را از صفحات اجتماعی گزینش و در بخش «نظرها» به نشر میرساند. مسوولیت نوشتهها بدوش نویسندگان است.
………………..
از شاعران محبوبم، ملا عمر را با امیر حبیباالله کلکانی مقایسه کرده و یکی دانسته، میخواستم کوتاه بنویسم اما چون قبلا درین باره نوشته بودم لازم بود باز کمی شرح دهم که چرا این مقایسه، بیانصافانه است.
نخست اینکه، درباره تاریخ نمیشود با قطعیت سخن گفت، برای اینکه همه اطلاعات تاریخی که ما داریم و بر اساس آن داوری میکنیم آغشته به جعلهای فراوانند، ما درباره ملا عمر میدانیم چون در زمانه ما بوده و نتایج کارهایش مثل ویرانی مجسمههای بودا را دیدیم که با هیچ جنایتکاری در تاریخ قابل مقایسه نیست، رفتار او را با زنان با مردان، قتلعام هزارهها و شیعیان و نابودی فرهنگ و هنر و ادبیات، همه را میدانیم که هیچ جباری حتی به او نزدیک هم نشده چه برسد که با او مقایسه شود، من قتلعام مزار شریف و یکاولنگ را یادم هست که هزاران نفر ، پیر وکودک و زن، چطور سلاخی شدند.
بعد محاصره و تحریم هزارهجات و بدخشان و پنجشیر حتی، توسط بدترین قاتلان تاریخ چنین چیزی اتفاق نیفتاده که مردم غیر نظامی را به خاطر نژادشان، در قحطی بگذارید، بعضی از خوانین پشتون بودند که مخفیانه برای مردم نان می آوردند اما هزاران کودک از قحطی مطلق جان دادند. آنچه در حق فرهنگ و هنر و زنان انجام داد اصلا به زبان نمی آید.
۲
چه برسد او را مقایسه کنیم با مردی که نود سال دشمنانش بر اریکه قدرت و نوشتن تاریخ بودهاند و تنها سند بیطرفی که داریم نوشته استاد خلیلی است که او را جوانمرد خوانده. می دانیم که خانواده نادر بعد از آن حاکم شدند و هر تاریخی نوشتهشده تحت نظر هاشمخان و گلمحمد خان و دیگر اعضای این خانواده بوده ، چگونه میشود به روایت دشمنی از دشمن خونیاش باور کرد؟
۳
همین گلمحمد خان با همه عداوتی که نسبت به امیر حبیبالله داشته در یادداشت هایش او را تاجر خوانده؛
«کلکانی مدتی در سرحدات هند با تجار میگشت»
آثار پژوهشی که همین اسناد را نقل کردهاند:
استاد محمد قسیم اخگر – “حبیبالله کلکانی: یک روایت دیگر”
و همینطور،
زلمی نایبزی – “شورشهای دههٔ ۱۹۲۰ در شمال افغانستان”
و سرانجام بر اساس اسناد مختلفی که در گزارش های روسیه و انگلیس، دو قدرت وقت وجود دارد ،Political Diaries و RGASPI)
• V. Nalivkin – Bukhara’s émigrés in Afghanistan
• S. Becker – The Bukharan Refugees and Afghan Frontier Politics (1920s)
Fond 62, Opis 2, Delo 1031 – Contacts with Afghan Tajik insurgents
India Office Records (IOR)
• IOR/L/PS/10/1119 – Frontier Intelligence Reports, 1922–۱۹۲۴
• IOR/L/PS/10/1124 – Political and military situation: Afghanistan, 1924–۱۹۲۵
• IOR/L/PS/10/984 – Movements of Afghan dissidents around Peshawar
• IOR/L/PS/10/1203 – Rebellious Tajik groups in Kohistan and interactions with Bukhara refugees
محتوای این اسناد از یکسو اطلاعات بیشتری درباره کلکانی میدهد و از سویی، نشاندهنده اوضاع جاری کشور در آن روزگار با حضور آزادیخواهان بخارا و نارضایتی مردم از مالیات سنگین حکومت است.
در این گزارش ها همچنین به این نکتهها اشاره شده؛
• رفتوآمد عناصر تاجیک افغانستان به پیشاور
• ارتباط شورشیان کوهستان با بخاراییهای فراری
• IOR/L/PS/12/3529 – Political Diaries of NWFP, 1923
• IOR/L/PS/12/3532 – Political Diaries of NWFP, 1924
• IOR/L/PS/12/3540 – Political Diaries of NWFP, 1925–۱۹۲۶
در این گزارشهای روزانه هم میتوان به زمینهٔ شکلگیری شبکههای چریکی که بعدها به کلکانی پیوستند، پیبرد.
جدا از همه اینها و به ویژه نوشته استاد اخگر که اهل دروغ نبود و کتاب استاد خلیلاالله خلیلی که حبیباالله کلکانی را جوانمردی از خراسان خوانده،
تنها میتوان به روایتهای مرسوم شک کرد. حتی اگر روایتهای موثقی هم داشته باشیم باز تاریخ را نمیتوان صفر و یک بررسی کرد.
پ.ن
متاسفانه، فیسبوک یا این تلفن آیفون اجازه نمیدهد ، آدم متن را درست و کامل بنویسد خودش کلمات را تغییر میدهد و گاهی قفل میکند اما نهایت سخن، بیشتر از آنچه در نوشته قبلی گفته بودم، مساله تجارت پیشهبودن و رابطه کلکانی با مبارزان امیر عالمخان است که هر دو مورد ، بیسوادی او را رد میکند، باقی ادعاها را هم باید به همین قیاس دید تا زمانی که پژوهندگان جوان ما در عرصه تاریخ ، تحقیقات بیشتری ارایه کنند اما آنچه من دیدهام، این قیام را قیامی دهقانی علیه اشرافیت خاندانی و بیعهدی با مردم بخارا خواندهاند برای همین هواپیماهای روسی از شمال به بمباران آن بر خاستند و حکومت انگلیسی هند شرفی از جنوب به محاصره و تجهیز مخالفانش.
عوامل نادر خان به دروغ سازی علیه این قیام و ما به ترویج این دروغ ها…
ناگفته نماند که در آن روزگار مسایل قومی به معنای امروز وجود نداشت، بسیاری از قبایل پشتون هم پیمان حبیباالله بودند و بسیاری از فارسیزبانان همپیمان خاندان شاهی.
جهاد هم معنای امروز را نداشت، مجاهدین بخارا متشکل از منورین آسیای میانه بودند به روایت استاد مرحوم محمدجان شکوری
………
نویسنده: رضا روزبهان، شاعر و نویسنده
برگرفته شده از: صفحه فیسبوک روزبهان