مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی ایران، به پیشنهاد طالبان برای ثبت پرونده «مینیاتور کمالالدین بهزاد» در فهرست انتظار یونسکو واکنش نشان داده و گفته میراث فرهنگی منطقه دارای ریشههای مشترک است و هیچ کشوری نمیتواند مالکیت مطلق بر آنها ادعا کند. وی افزوده که ثبت هر اثر مشترک تنها با مذاکره و توافق میان کشورها امکانپذیر است.
به گزارش خبرگزاری ایسنا، طالبان اخیراً پروندهای تحت عنوان «مینیاتور کمالالدین بهزاد» را برای ثبت در یونسکو پیشنهاد کرده که با واکنش گسترده در ایران مواجه شده است.
ایسنا گزارش داده که برخی در ایران معتقدند که افغانستان قصد دارد بخشی از میراث هنری ایران را به نام خود ثبت کند.
در این گزارش آمده که یونسکو مالکیت مطلق در حوزه میراث ناملموس را به رسمیت نمیشناسد و نگاه متفاوتی به این مسئله دارد.
طبق گزارش ایسنا علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی وزارت میراث فرهنگی، درباره سازوکار ثبت میراث فرهنگی و جایگاه آثار مشترک گفته است: «کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو بحث مالکیت را مطرح نمیکند. درست است اگر بگوییم فرش خاستگاهش ایران است و منظور ما هم ایران فرهنگی است، نه فقط جغرافیای سیاسی امروز؛ اما بسیاری از میراث این منطقه ریشههای مشترک دارند.»
وی افزوده است: «ایران، افغانستان و تاجیکستان در یک حوزه تمدنی شکل گرفتهاند و طبیعی است که عناصر فرهنگی مشترک داشته باشند. نمیتوان برای این میراث مالکیت مطلق تعریف کرد. مثلاً ممکن است طرحهای فرش در کندز افغانستان شباهتهایی با فرشهای ترکمنستان یا بخشهای ترکمننشین ایران داشته باشد. این شباهتها نشاندهنده پیوند تاریخی میان ملتهاست.»
آقای ایزدی درباره پرونده کمالالدین بهزاد نیز گفته است: «نقاشی ایرانی با همین عنوان، پیشتر توسط ایران در یونسکو ثبت شده است. اگر افغانستان بخواهد مکتب بهزاد یا مکتب هرات را ثبت کند، باید به پرسشهای یونسکو درباره خاستگاه و جغرافیای آن پاسخ دهد و همچنین رضایت ایران را کسب کند. همانطور که ما برای ثبت «رباب»، با افغانستان مذاکره کردیم و نهایتاً پرونده را مشترک ثبت کردیم.»
وی در ادامه افزوده است: «افغانستان میتواند ذیل پرونده نقاشی ایرانی اعلام کند که این سبک در آن کشور نیز رواج دارد. اما ثبت کمالالدین بهزاد با همان ویژگیها بدون نام ایران امکانپذیر نیست؛ همانطور که خط نستعلیق بدون ایران معنا ندارد. در مقابل، اگر ایران بخواهد خط ثلث را ثبت کند، باید با عراق و عربستان مذاکره کند. یونسکو به دنبال ایجاد تنش میان کشورها نیست و همه چیز از مسیر گفتوگو حل میشود.»
کمالالدین بهزاد هروی، نقاش برجسته سده نهم و دهم هجری بود که به دلیل نوآوریهایش در مینیاتور و نقاشی، صاحب سبک بهزاد یا مکتب هرات، شناخته میشود.
این در حالی است که آگاهان امور فرهنگی در افغانستان معتقدند که حکومتهای افغانستان در دفاع و پاسداشت از ارزشها و آثار تاریخی، هنری و فرهنگی کشور در بسیاری از موارد سهلانگاری و فروگذاشت کرده و ایران در برخی از موارد آثار تاریخی مشترک حوزه تمدنی ما را به نام خود ثبت کرده است. به اعتقاد ناظران تمام آثار تاریخی کشورهای سه گانه ایران، افغانستان و تاجیکستان باید میراث مشترک دانسته شود.
