مارشال عبدالرشید دوستم، رهبر حزب جنبش ملی افغانستان، در واکنش به حذف زبان ازبیکی از تابلوی دانشگاه جوزجان گفت که مردم نباید در برابر چنین اقداماتی سکوت کنند و باید برای حفظ حقوق زبانی و فرهنگی خود ایستادگی نشان دهند.
اخیراً طالبان تابلوی جدیدی بر سر دروازه دانشگاه جوزجان نصب کردهاند که تنها به زبانهای پشتو، فارسی و انگلیسی نوشته شده و متن ازبیکی از آن حذف شده است.
این اقدام واکنشهای گستردهای را در میان ازبیکها برانگیخته است.
مارشال دوستم روز پنجشنبه در پیامی، گفت که ملت افغانستان روزی به حقوق مشروع خود دست خواهد یافت و زبانهای اقوام مختلف از نمادهای رسمی کشور حذف نخواهند شد.
او از مردم خواست در برابر این اقدام سکوت نکنند و از هویت فرهنگی و زبانی خود پاسداری کنند.
پیشتر راحله دوستم، دختر مارشال دوستم، نیز حذف زبان ازبیکی از تابلوی دانشگاه جوزجان را «سیاست هدفمند برای حذف هویت ترکتباران از عرصههای رسمی کشور» توصیف کرد. او گفت که «هرگز اجازه نخواهیم داد زبان و فرهنگ ازبیکی از میان برداشته شود».
سیدانور سادات، والی پیشین جوزجان نیز اقدام طالبان را اشتباه دانسته و آن را خجالتآور خواند. آقای سادات با لحن تندی گفت که اگر برگشتیم سر طالبان را از تن شان جدا میکنیم.
عنایتالله بابر فرهمند، از اعضای حزب جنبش، نیز اقدام طالبان را بیتوجهی به تنوع فرهنگی و زبانی در افغانستان دانسته و گفته این اقدام زنگ خطری برای هویت ملی و فرهنگی اقوام گوناگون در این سرزمین محسوب میشود.
در قانون اساسی دوره جمهوریت، تسجیل شده بود که در کنار زبانهای فارسی و پشتو به عنوان زبانهای رسمی کشور، در مناطقی که یکی از زبانهای دیگر گویشوران بیشتر داشته باشد، همان زبان نیز حالت رسمی خواهد داشت. در چارچوب همین اصل قانون، در مناطق ازبیکنشین لوحه اماکن به زبان ازبیکی نوشته شد. طالبان اما قانون اساسی جمهوری را مرعیالاجرا نمیدانند و قانون اساسی بدیل را نیز تصویب نکردهاند.
در گذشته طالبان در برخی از مناطق زبان فارسی را نیز از لوحه دانشگاهها و اماکن دولتی برداشتهاند که با واکنش تند اجتماعی مواجه شده است.
منتقدان میگویند که طالبان به عنوان یک گروه پشتونتبار بیشترینه در تلاش پشتونیزه کردن کشور است.
اما مخالفان طالبان به شمول مارشال دوستم و حزب جنبش که ادعای نمایندگی بخشی از اقوام و گروههای اجتماعی را دارند، در بیشتر از چهار سال اخیر متهم به عدم حمایت از ارزشهای قومی و هویتی اقوام شدهاند. منتقدان میگویند که آنان قوم و زبان را سالها به منبع کسب درآمد و امتیازگیری سیاسی مبدل کردند اما امروزه که هویت های قومی در معرض حذف و تهدید قرار دارند، از خارج کشور بیانیه میدهند و توان بسیج مردم در امر دفاع از ارزشهای هویتی را ندارند.
مارشال دوستم در سالهای اخیر بارها طالبان را تهدید به جنگ نموده اما در عمل کاری انجام نداده است. او در ترکیه اقامت گزیده و منتقدان میگویند که بدون اجازه ترکیه کاری انجام نمیدهد. ترکیه برای تامین منافع خود دنبال تعامل با طالبان بوده است.