سفر «مشاور غیررسمی» طالبان به کابل و «دیدار غیررسمی» او با متقی

وزارت امور خارجه طالبان از سفر زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین امریکا به کابل و دیدار «غیررسمی» او با امیرخان متقی، وزیر خارجه این گروه خبر داده است.

طبق خبرنامه وزارت خارجه طالبان، خلیل‌زاد با متقی درباره راه‌های گسترش روابط دوجانبه میان طالبان و ایالات متحده گفت‌وگو کرده‌اند.

وزارت خارجه طالبان امروز، چهارشنبه، ۳۰ میزان/مهر، در باره سفر خلیل‌زاد به کابل و دیدار او با امیرخان متقی خبر داده اما جزئیات بیشتری درباره هدف سفر وی و گفت‌وگوی او با امیرخان متقی ارائه نکرده است.

سفر از قبل اعلام ناشده خلیل‌زاد به کابل در بحبوحه تنش‌ها و تحولات نظامی و دیپلماتیک میان پاکستان، طالبان و هند انجام شده است. این سفرهمزمان است با امضای توافق‌آتش‌بس میان طالبان و پاکستان از یک سو و ارتقای ماموریت دیپلماتیک هند در کابل به سفارت از سوی دیگر.

زلمی‌ خلیلزاد در حال حاضر سمت رسمی در دولت امریکا ندارد اما گفته می‌شود که اداره ترامپ از او به صورت غیررسمی در امور افغانستان مشوره می‌گیرد. خلیلزاد دوبار در طول سال جاری خورشیدی همراه با هیأت امریکایی به کابل سفر کرده است. این سفرها به اعتقاد آگاهان به این معنا است که هنوزهم آقای خلیلزاد در سیاست امریکا در افغانستان نقش دارد.

از سوی دیگر خلیل‌زاد در افغانستان همچون مشاور و حامی طالبان شناخته می‌شود. او به روش‌های مختلف از طالبان حمایت کرده است. به ویژه پس از آن‌که رابطه طالبان وپاکستان در هفته‌های اخیر پرتنش شد، خلیلزاد به صورت فعال در این تنش‌ها سهم گرفت و اظهار نظر کرد. انگار او از راه دور  سیاست طالبان در قبال طالبان را مدیریت می‌کرد.

خلیل‌زاد در گذشته با دیدگاه‌های مخالف پاکستان شناخته می‌شود. او در راستای کسب استقلال طالبان از پاکستان تلاش می‌کند و با بخش‌هایی از طالبان که روابط خوبی با پاکستان ندارند، رابطه خوب دارد. یکی از کسانی که در میان رهبران طالبان با خلیلزاد روابط خوب دارد، ملابرادر است. گفته می‌شود که ملا برادر، معاون اقتصادی اداره طالبان، به کوشش خلیلزاد در سال ۲۰۰۱ از زندان پاکستان کشیده شد و به دفتر قطر منتقل شد تا گفت‌وگوهای طالبان و امریکا را به دور از نفوذ و دید پاکستان پیش ببرد. برخی ازمنابع از شراکت خلیلزاد و برادر در برخی از پروژه‌های اقتصادی نیز سخن گفته‌اند.

با این حال، سفر فعلی خلیلزاد به کابل به روابط پرتنش طالبان با پاکستان و روابط در حال گسترش این گروه با هند پیوند مستقیم دارد. طالبان تلاش می‌کنند که همزمان با توسعه روابط با هند، از حساس شدن بیش از حد پاکستان نیز جلوگیری کنند. این ماموریت دشواری است. رهبران طالبان به لحاظ درک و تجربه سیاسی در حدی نیستند که بتوانند ماموریت‌های مهم دیپلوماتیک را به پیش ببرند. به احتمال زیاد خلیلزاد به کابل رفته تا طالبان را در این ماموریت کمک کند. به ویژه آنکه امیرخان متقی وزیر خارجه طالبان در مدیریت  روابط با پاکستان عملا از سوی ملا یعقوب کنار گذاشته شد.

هنوز روش نیست که خلیلزاد چه تجویزی به طالبان کرده است. اما می‌توان این احتمال را مطرح کرد که او به طالبان مشوره داده است تا رفتار متعادل و نرم‌تری را در پیش بگیرند و از حساسیت‌زایی در منطقه جلوگیری کنند. این احتمال را از آنجا می‌توان مطرح کرد که دولت امریکا اعلام کرد که در تلاش است تا روابط هند و پاکستان را بهبود بخشد و از تنش میان این دو قدرت در جنوب آسیا جلوگیری کند.

پاکستانی‌ها طالبان را متهم کرده‌اند که به نیابت از هند علیه این کشور می‌جنگند. در سوی دیگر، تعهد طالبان به پاکستان است که در توافق دوحه گفته‌اند که از تی تی پی حمایت نمی‌کنند.  اجرای این تعهد به اعتقاد ناظران از توان طالبان خارج است.

این در حالی است که ارزیابی‌های نخستین از مذاکرات دوحه بین طالبان و  پاکستان حاکی از آن است که در این موقعیت طالبان ضعیف عمل کرده و متعهد به انجام کارهایی شده‌اند که از توان شان بالا است. تعهداتی که از نظر حقوقی دست آنان را در برابر اتهام‌زنی‌های بعدی پاکستانی‌ها بسته می‌کند.

در پایان مذاکرات و اعلام توافق، ملایعقوب مجاهد وزیر دفاع طالبان اظهاراتی را مطرح کرده که نشان‌دهنده ندامت و حسرت او در مورد توافقات انجام پنداشته شده می‌تواند. او از یک طرف تعریف تروریزم و هراس‌افگنی را مورد سوال قرار داده و انگار می‌خواهد پا از تعهدات سپرده شده بکشد و عنوان کند که تعریف طالبان با تعریف پاکستان از هراس افگنی متفاوت است. از سوی دیگر مدعی شده که خط مرزی دیورند را قبول ندارند و این خط فرضی است. این اظهارات به اعتقاد ناظران به این معناست که وزیر دفاع طالبان در توافق با پاکستانی‌ها ضعیف عمل کرده و بعد متوجه اشتباهات خود شده است. این چیزی است که می‌تواند سفر غیرمنتظره خلیلزاد به کابل را توضیح دهد. خلیلزاد که بیش از همه ناکامی طالبان را ناکامی خود تلقی می‌کند، با ملاحظه طالبان در میانه کشمکش‌های منطقه‌ای به کابل سفر کرده تا به این گروه بفهماند که چگونه رفتار کنند که هم سیب بدست آید و هم دل یار نرنجد.

طالبان هرچند تلاش می‌کنند که اوضاع را عادی جلوه دهند اما ناظران می‌گویند که ورود طالبان به رقابت‌های شدید هند و پاکستان این گروه را در معرض آسیب‌های جدی قرار داده و رهبران آنان را دست‌پاچه و دچار اضطراب کرده است. سفر غیرمتنظره خلیلزاد خود می‌تواند توضیحی برای وخامت اوضاع باشد. او وخامت اوضاع را درک کرده و خواسته برای کمک و مشورت به کابل برود.

نویسنده: بهرام بهین