نشریه دیپلومات، در گزارشی گفته که شماری از جنگجویان حزب اسلامی ترکستان شرقی که تا سقوط رژیم بشار اسد در سوریه در کنار گروه تحریرشام میجنگیدند، پس از سقوط رژیم بشار اسد به ولایت پنجشیر افغانستان در نزدیکی مرزهای تاجیکستان و اوزبیکستان منتقل شدهاند تا به جنگ علیه چین بپیوندند.
در این گزارش آمده که عبدالحق ترکستانی، رهبر حزب اسلامی ترکستان شرقی یا همان«حرکت اسلامی ترکستان شرقی»، پیش از سقوط دمشق هشدار داده بود که «کافران چینی بهزودی همان چیزی را خواهند چشید که کافران سوریه چشیدند، اگر خدا بخواهد.»
گزارش افزوده، هنگامی که تحریر شام به رهبری احمد شرع وارد دمشق شد، جنگجویان اویغور، آسیای میانه و قفقاز در کنار آنان بودند و نقش مهمی در پیروزی بر رژیم اسد داشتند.
طبق این گزارش، حدود هزار و ۱۰۰ اویغور در نبرد سوریه کشته شدند.
اویغورها که عمدتاً از منطقه سینکیانگ چین هستند، از سالهای ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ از طریق ترکیه و آسیای جنوبشرقی به سوریه رفته و بیشترشان در ادلب تجمع کرده بودند.
براساس گزارش این نشریه، تخمین زده میشود که حدود ۱۵ هزار اویغور در سوریه حضور داشته باشند که سههزار و ۵۰۰ نفرشان اکنون به واحد ۸۴ ارتش سوریه پیوستهاند.
دیپلومات نوشته است که این جنگجویان قصد دارند روزی به سینکیانگ بازگردند و مبارزه جداییطلبانه برای ایجاد «ترکستان شرقی» را از سر بگیرند. چون عبور از مرزهای بهشدت محافظتشده چین دشوار است، احتمال دارد پایگاههای تازهای در افغانستان و آسیای میانه برپا کنند و طرح «یک کمربند ـ یک راه» چین را هدف قرار دهند.
قبلا کمیته نظارت بر گروههای تروریستی شورای امنیت سازمان ملل، در گزارشی گفت که ۵۰۰ تا ۱۲۰۰ جنگجوی ترکستان شرقی در افغانستان حضور دارند و طالبان آنان را تحت کنترول نگه داشتهاند. اما این تعداد میتواند در صورت سرازیر شدن جنگجویان بیشتر از سوریه، به سرعت افزایش یابد.
مجله دیپلومات نوشته است که طالبان از جنگجویان حزب اسلامی ترکستان در شمال افغانستان برای مقابله با نفوذ داعش خراسان استفاده کردهاند.
داعش در تلاش است تا جنگجویان این حزب را جذب کند و حتی تیمی موسوم به «تیم اویغور» ایجاد کرده است.
در ادامه گزارش دیپلومات آمده است که به دلیل روابط گسترده حزب اسلامی ترکستان با طالبان، القاعده، تحریک طالبان پاکستانی، جماعت انصارالله و جنبش اسلامی اوزبیکستان، این گروه به یک تهدید بزرگ امنیتی در افغانستان و کل منطقه تبدیل شده است.
حکومت جدید سوریه به رهبری احمد شرع ، در جون ۲۰۲۵ گروه حزب اسلامی ترکستان شرقی را مجبور به اعلام انحلال کرد. احمد شرع گفت: «من با اویغورها همدردی دارم، اما مبارزه آنان با چین، مبارزه ما نیست.»
طبق گزارشها، در ماه مارچ حزب اسلامی ترکستان شرقی منشور تازهای منتشر کرد و نام «حزب اسلامی ترکستان شرقی» را دوباره برگزید و تمرکز خود را روی سینکیانگ گذاشت.
در گذشته گزارشهایی در مورد حضور اعضای القاعده و موجودیت چند قرارگاه این سازمان تروریستی در پنجشیر نشر شده است.
پنجشیر در گذشته مرکز مقاومت ضد طالبان و ضد القاعده به رهبری احمد شاه مسعود بود و طالبان برغم تهاجمهای سنگین که همکاری همه جانبه القاعده را نیز با خود داشتند، موفق به تصرف پنجشیر نشدند. اکنون گفته میشود که طالبان بیش از بیست هزار نیروی جنگی غیربومی را در پنجشیر مستقر کرده است. مردم میگویند که پنجشیر حالت نظامی به خود گرفته و زندگی برای مردمان بومی دشوار شده است.